Krajan.

Katholſka protyka

za Hornju Łužicu

na lěto

1874.

Sedmy lětnik.

♣H. D.♠

M Budyſchinje.

Z nakładom towaŕſtwa ſſ. Cyrilla a Methoda.

W kommiſſiji knihaŕnje E. Smolerja.

♣I.♠ Lěto 1874 ma 365 dnów a dawaja jomu mjeno po Saturnu. (#)

♣II.♠ Rócžne protycžne znamjenja.

1) Njedźelſki piſmik: ♣f.♠

2) Złota licžba: 13.

3) Epakty: ♣XXIII.♠

4) Wobwod ſłónca 7.

♣III.♠ Zacżmicża.

1) Słónca: Z dweju zacżmicżow ſłónca (16. hapryla a 10. oktobra) je pola
nas druhe (10. oktobra wot dopołdnja 10 hodż. 5 minut. hacž pſchipołdnju
12 hodż. 32 minutow) widżecż.

2) Měſacžka: Z dweju zacźmicżow měſacžka (1. meje a 25. oktobra) njeje
pola nas žane widżecż.

♣IV.♠ Schtyri lětne cžaſy.

1) Nalěcźo zapocžina ſo 20. měrca wjecžor we 8 hodź.; dźeṅ a nóc ſo
runataj.

2) Lěcźo zapocžnje ſo 21. junija popołdnju we 4 hodź.; najdlějſchi dżeṅ
z najkrótſchej nocu.

3) Nazyma ma zapocžatk 23. ſeptembra rano we 6 hodż.; dźeṅ a nóc ſo
runataj.

4) Zyma zaſtupi 22. decembra w nocy w 12 hodź.; najkrótſchi dźeṅ z
najdlějſchej nocu.

♣V.♠ Kwatembry abó ſuche dny.

1) We poſcźe: 25., 27. a 28. februara.

2) Po ſwjatkach: 27., 29. a 30 ṁeje.

3) Nazymu: 16., 18. a 19. ſeptembra.

4) W advencże: 16., 18. a 19. decembra.

♣VI.♠ Njebjeſke znamjenja abó znamjenja zwěrjatnika.

# boran, # law, # tſělnik,

# byk, # knježna, # kozoróžk,

# dwójnikaj, # waha, # wódny muž,

# rak, # ſchkorpion, # rybje.

♣VII.♠ Póſtne dny.

1) Połny póſt (†*): za dżeṅ jedynkrócźne doſpołne naſycźenjo z
woſtajenjom mjaſnych jědźow.

2) Wſchědny poſt (†): ſame woſtajenjo mjaſnych jědźow.

3) Wolóženy póſt (*): za dżeń jedynkrócżne doſpołne naſycźenjo z
dowolnoſcźu mjaſnych jědźow.

Kraje a jich wěrchojo.

Badenſka: 278 □ mil 1,461,428 wob.; arcwojwoda Bjedrich, rodź. 9. ſept.
1826. Bajerſka: 1377 □ m.; 4,861,402 wob.; kral Ludwik ♣II.,♠ r. 25.
aug. 1845. Belgiſka: 534 □ m.; 4,984,451 wob.; kral Leopold ♣II.,♠ r. 9.
hapr. 1835. Cyrkwinſki ſtat: 214 □ m.; 720,000 wob.; bamž Pins ♣IX.♠
(hrabja Maſkai Ferretti), rodź. 13. meje 1782; wuzwol. 16. jun. 1845.
(Jaty. Danſka: 696 (+ 4,104) □ m.; 1,717,802 (+ 175,074) wob.; kral
Khryſtian ♣IX.,♠ r. 8. hapr. 1818. Francowſka: 9,599 (+ 15,139) □ m.;
36,800,000 (+ 6,558,940) wob. Grichiſka: 910 □ m.; 1,457,894 wob.; kral
Jurij ♣I.,♠ r. 24. dec. 1845. Holland (Nižozeṁſka): 596 (+ 32,939) □ m.;
3,592,416 (+ 22,277,298) wob.; kral Wilhelm, r. 18. febr. 1817. Italſka:
5,375 □ m.; 23,368,787 wob.; pod mocu krala Viktora Emmanuela, r. 24.
měrca 1820. Jendźelſka: 5,762 (+ 246,468) □ m; 31,817,108 (+
207,406,356) wob.; kralowna Viktoria, r. 24. meje 1819. Němſka: 9,888 □
m.; 41,058,139 wob.; khěžor Wilhelm ♣I.,♠ wozjewjeny 18. januara 1871.
Portugal: 1,623 (+ 34,888) □ m.; 3,996,000 (+ 11,244,149) wob.; kral
Ludwik Filip, r. 13. okt. 1838. Pruſka: 6,396 □ m.; 24,693,066 wob.;
khěžor-kral Wilhelm ♣I.,♠ r. 22. měrca 1797. Rakuſka: 11,306 □ m.;
35,644,858 wob. (16,212,167 Słowjanaw); khěžor Franc Józef ♣I.,♠ r. 18.
aug. 1830. Rumunſka: 2,197 □ m.; 3,864,848 wob.; wěrch Korla ♣I.,♠ r.
28. hapr. 1839. Ruſka: 377,056 □ m.; 81,912,621 wob.; khěžor Alekſander
♣II.,♠ r. 29. hapr. 1818.

Sakſka: 271,<sub>#</sub> □ m.; 2,556,244 wob. (53,642 katholikow, 52,097
Serbow). Kral Jan, r. 12. dec. 1801, na trón pſchiſchoł 9. aug. 1854;
wožen. 21. nov. 1822 z Amaliu, dż. bajerſkoho krala Makſa Józefa r. 13.
nov. 1801. — Kronprync Albert, r. 23. hapr. 1828. wožen. 18. jun. 1853 z
Karolu wot Waſa, r. 5. aug. 1833. — Prynceſna Hilžbjeta, r. 4. febr.
1830; wudata wójwodże Ferdinandej wot Genua. — Prync Jurij, r. 8. aug.
1833, wožen. 11. meje 1859 z Hanu Mariju, ſotru portug. krala, r. 21.
jul. 1843; jeju dżěcź# ſu: Mathilda, r. 19. měrca 1863; Bjedrich, r. 25.
meje 1865; Marija, r. 31. meje 1867; Jan Jurij, r. 10. jul. 1869; Maks,
r. 17. nov. 1870.

Serbiſka: 761 □ m.; 1,222,000 wob.; wěrch Milan ♣IV.,♠ Obrenowicž, r. 4.
aug. 1852. Schpaniſka: 9,200 (+ 7,762) □ m.; 16,835,000 (+ 6,363,297)
wob. Schwajcaṙſka: 752 □ m.; 2,669,095 wob. Schwejdowſka: 13,775 □ m.;
5,898,890 wob.; kral Oſkar ♣II.,♠ r. 21. januara 1829. Turkowſka: 38,934
□ m.; 26,973,000 wob.; ſultan Abdul Aziz. r. 9. febr. 1830.
Würtembergſka: 354 □ m.; 1,818,484 wob; kral Korla ♣I.,♠ r. 6. měrca
1823.

Wopomnjenja hódne dny:

1. Nowe lěto. — 2. Landtag. — 3. Swj. 3 Kralow. — 25. Ptacži kwas.

♣I.♠ Hermanki.

2.—15. Lipſk (maſa). 12. dźeń płacźenja.

7. Njeſwacžidło (ſkót, len). Bart (len.)

19. Kinsbork (ſkót). 26. Rumburk.

Pſchiſpomnjenjo: Dokelž hermanki pſchecy hiſchcże pſcheměnjeja, móže tam
a ſem zmylk bycż.

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

# Połny měſacžk 2. jan. wjecžor w 8 hodź. 1 min.

# Poſledni běrtlk 10. jan. wjecžor w 8 hodź. 53 min.

# Młody měſacžk 18. jan. dopołdnja w 8 hodź. 58 min.

# Prěni běrtlk 25. jan. w nocy w ♣I♠ hodź. 40 min.

♣III.♠ Móžne wjedro.

Januar ma hacž 11. zymne dny, wot 12.—18. pokhmurjene, mjehke wjedro;
19.—24. jaſne, zymne wjedro ze ſněhom; 25. zyma, 26. a 27. deſchcźe;
potom hacž do kónca zyma.

♣IV.♠ Cyrkwinſka protyka.

1. Pſchikazany ſwjaty dźeń z nyſchporom.

5. Do božeje mſchě poſwjecźenjo wody, ſele a krydy. Zapocžatk ſwjecźenja
domow.

6. Pſchikazany ſwjaty dźeń. Do bozeje mſchě ſo wóruch a mara ſwjecźi.

19. W Khróſcźanſkej woſadźe a w Róžeńcźe lubjeny póſtny dźeń k cžeſcźi
ſwj. martrarja Boſcźana za zwarnowanjo pſched morom a ſtraſchnej
khoroſcźu.

20. Lubjeny ſwjaty dźeń z nyſchporom w Khróſcźanſkej, Njebjelcžanſkej,
Radwoŕſkej a Kulowſkej woſadźe, w klóſchtrje Marijnej Hwězdźe a w
Róžeṅcźe. — W Khróſcźicach a Njebjelcžicach doſpołny wotpuſtk bratrſtwa
ſ. Boſcźana. — W Kulowje titularny ſwjedźeń bratrſtwa „tſělnikow“, z
doſpołnym wotpuſtkom za ſobuſtawy bratrſtwa „tſělnikow“ a „ſkapulira“;
tež ſwjedźeń towaŕſtwa „Jězuſowoho dźěcźatſtwa“ z doſpołnym wotpuſtkom a
božej mſchu za wotemrjete ſobuſtawy.

Wopomnjenja hódne dny:

1. Kralowſke dawki.

17. Póſtnicy. — Skóncženjo kwaſnych a toho runjecźa wjeſelow.

18. Popjelna ſrjeda a zapocžatk póſtnoho cžaſa.

25. 27. a 28. Kwatember abó ſuche dny.

♣I.♠ Hermanki.

4. Njeſwacžidło (ſk., len); Radeberg (ſk.)

7. Budyſchin (ſk.)

9. Rychbach (koń., ſkót).

16. Wojerecy (ſk., kl.); Biſkopicy (kl.); Woſtrowc (kl., ſk.)

18. Großenhajn (koṅ., ſk., deſk.); Bernſtadt (ſk., kl.)

19. Großenhajn (kl.)

23. Biſkopicy (ſk.)

24. Barſchcź (ſk. kl.)

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

# Połny měſacžk 1. febr. pſchipołd. w 12 hodź. 33 min.

# Poſledni běrtlk 9. febr. popołd. w 5 hodź. 26 min.

# Młody měſacžk 16. febr. wjecžor w 8 hodź. 13 min.

# Prěni běrtlk 23. febr. dopołdnja w 11 hodź. 43 min.

♣III.♠ Móžne wjedro.

Februar ma na połny měſac (1.) ſněh; 2.—3. je deſchcźojte; 4.—10. mutne
wjedro z wětſikami; 12. a 13. ſylne wětry Młody mèſacžk (16.) pſchinjeſe
ſněh a deſchcź; 17.—19. mutne, deſchcźojte wjedro; 20.—22. jaſne. Prěni
běrtlk (23.) ma zymne, wětſikojte wjedro a na to budźe jaſne hacž do
kónca.

♣IV.♠ Cyrkwinſka protyka.

2. Swjaty dźeń; do božeje mſchě ſwjecźenjo ſwěcžkow a wobkhad.

3. Cyrkwinſki ſwjedźeń. Po božej mſchi ſwjecźenjo ſwj. Błažijoweju
ſwěcžkow a žohnowanjo ſchijow.

17. Popołdnju zdali ſo wſchitke wupyſchenjo z wołtarjow.

18. Cyrkwinſki ſwjaty dźeń; do božeje mſchě ſwjecźenjo popjeła a
potruſchenjo z nim. — Zapocžatk ſchtyrcycźidnjowſkoho poſta a jutrowneje
ſpowjedźe.

22. W Dreždźanach ſerbſke prědowanjo.

24. Swjaty dźeń z prědowanjom.

Wopomnjenja hódne dny:

31. Kralowſka renta.

♣I.♠ Hermanki.

2. Nowoſalc (ſk.); Stołpin (ſk., kl.)

3. Bart (ſk.); Łaz (ſk., kl.); Eiſenberg (ſk.)

4. Njeſwacžidło ſk. l.

7. Žitawa (kl.)

9. Hałſchtrow (kl.); Nowe Dreždźany (koń., ſk.); Žitawa (koń., ſk.);
Rychbach (ſk. kl.); Rychwałd (ſk., kl.)

10. Hałſchtrow (kl.); N. Dreždźany (koń., ſk.); Žitawa (kl.)

11. Wóſpork (ſk.); Minakał (ſk.)

16. Biſkopicy (ſk.); St. Dreždźany (kl.)

17. 18. Stare Dreždźany (kl.)

23. Lubij (koń., ſk.); Połcžnica (ſk.); Mužakow (ſk. kl.)

24. Połcžnica (kl.)

26. Kamjenc (ſk.); Wulke Zdźary (ſk.)

28. Budyſchin (kl.)

30. Budyſchin (ſk., kl.); Kulow (ſk. kl.)

31. Budyſchin (kl.)

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

# Połny měſacžk 3. měrca rano w 6 hodź. 19 min.

# Poſledni běrtlk 11. měrca dopołd. w 10 hodź. 31 minut.

# Młody měſ. 18. měrca rano w 6 h.

# Prěni běrtlk 24. měrca w nocy w 11 hodź. 29 min.

♣III.♠ Móžne wjedro.

Měrc ma wot 1.—5. zymne, jěre dny; wot 6.—9. cźopliſcho. Poſledni běrtlk
(11.) ma hacž do 16. rjany cžas; 17.—19. rano zyma, wodnjo rjenje; 21.
deſchcź a ſněh; 22. zyma; 24. rjenje; 30. zyma a ſněh; 31. khłódne
wjedro.

♣IV.♠ Cyrkwinſka protyka.

1. Njedźela po ſuchich dnach.

19. Cyrkwinſki ſwjaty dźeń.

21. Popołdnju ſo bože martry a ſwjecźata na wołtarjach z fijałkojtej
płachtu zawěſcha.

22. W Radworju titularny ſwjedźeń bratrſtwa „Jězuſoweje ſmjertneje
ſtyſknoſcźe“ a doſpołny wotpuſtk.

25. Pſchikazany ſwjaty dźeń z nyſchporom.

29. Do božeje mſchě ſwjecźenjo bołminy a wobkhad. Zapocžatk martrownoho
tydźenja.

31. Paſſion ſwj. Marka.

Wopomnjenja hódne dny:

1. Dawk za wopaleńſku pokładni cu.

13. Zaſy dowolenjo kwaſnych wjeſelow.

15. Parſchonſki a rjemjeſniſki dawk.

♣I.♠ Hermanki.

1. Njeſwacžidło (ſk.)

7. Dźěže (ſk., kl.); Schěrachow (ſk. kl.)

8. Minakał (ſk., kl.)

13. Wóſpork (ſk.); Kinsbórk (ſk.); Póckowy (kl.)

15. Radeberg (ſk.)

16. Radeberg (kl.)

20.—26. Lipſk (bětnaŕſki tydźeń).

23. Wóſlink (ſk., kl.) Žarow.

26.—3. meje Lipſk (maſa).

27. Rakecy (kl.); Ramnowy (ſk., kl.) Khocźebuz.

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

# Połny měſ. 2. hapr. w nocy w 12h. 17m.

# Poſl. běrtlk 9. hapr. w nocy w 11h. 18m.

# Młody měſ. 16. hapr. pop. w 2 h. 50 m.

# Prěni běrtlk 23. hapr. pſchip. w 1 h. 1 m.

♣III.♠ Móžne wjedro.

Hapryl je hacž do 4. jara zymny; 5. rjany, jaſny dźeń; 7.—8.
deſchcźojte; 12.—17. zymny, wětſikojty cžas; na to njewobſtajne wjedro;
19. deſchcź; 20.—22. zyma; 23. cźopło; 24. a 25. pſcheměnjate ſłóncžne a
deſchcźojte wjedro; na to zaſy rjane wjedro; 28. hrimanjo; 29. deſchcź;
30. rjenje a cźopło.

♣IV.♠ Cyrkwinſka protyka.

1. Paſſion ſwj. Lukaſcha.

2. Cyrkwinſki ſwj. dźeń. Boža martra z běłej płachcźicžku zawěſchena.
Prěnje ſwj. woprawjenjo dźěcźi. Po „Gloria“ zwjazanjo zwonow. Po božich
ſłužbach wotkrywanjo wołtarjow.

3. Boža martra z cžornej płachcźicžku zawěſchena. Ceremonije. Wotkrycźo
a cźeſcźenjo Jězuſowoho ſwj. kſchiža. Prědowanjo. Boža mſcha z
pſchedpſchežohnowanym woporom. Wobkhad z božim Cźěłom k božomu rowej.
Nyſchpor.

4. Do božeje mſchě žohnowanjo wohenja, jutrowneje ſwěcžki a
kſchcźeńſkeje wody. Pſchi „Gloria“ wotwjazanjo zwonow. — Wjecžor bože
horjeſtacźo.

5. ♣Vidi aquam.♠ Doſpołny wotpuſtk.

6. Pſchikazany ſwjaty dźeń.

7. Swjaty dźeń. Proceſiony do Róžanta dźeja.

25. Cyrkwinſki ſwjaty dżeṅ. Wobkhad.

Wopomnjenja hódne dny:

1. Wałpora. — Kralowſke dawki.

♣I.♠ Hermanki.

1.-3. Lipſk (maſa).

1. Bart (ſk., kl.)

2. Budyſchin (ſk.)

3.-9. Lipſk (tydźeń płacźenja).

4. Wojerecy (ſk., kl., wołm.)

6. Njeſwacžidło (ſk.)

9. Žitawa (kóń., ſk.)

11. Kamjenc (ſk., kl.); Lubij (ſk., kl.)

12. Lubij (kl.); Eiſenberg (ſk., kl.)

13. Minakał (ſk., kl.); Lubij (kl.)

18. Wóſpork (ſk.); Kinspork (ſk.); Biſkopicy (ſk.) Słanknow (ſk., kóń,
kl.)

19. Kinspork (kl.); Rychbach (koń., ſk.)

26. Kulow (ſk., kl.); Wołbramecy (ſk. kl.)

27. Wulke Zdźary (ſk.)

♣II.♠ Měſacżkowe pſcheměnjenja.

# Połny měſ. 1. meje pop. w 5 h. 7 m.

# Poſl. běrtlk 9. meje dop. w 8 h. 10 m.

# Młody měſ. 15. meje w nocy w 11h. 14m.

# Prěni běrtlk 23. meje rano w 4 h. 16 m.

# Połny měſ. 31. meje rano w 7 h. 44 m.

♣III.♠ Móžne wjedro.

Meja ma na połnym měſacžku (1.) rjane wjedro; 3. rano zyma, wodnjo
rjenje; 4. hrimanjo a zliwk; 5. khłódne, njewobſtajne wjedro; 6. rano
mróz, wodnjo jaſne, ale khłódne wjedro; 7.—26. khłódne nocy, wodnjo
cźopło, ſuchi cžas; 27. zymny powětr; 28.—30. pokhmurjene wjedro z
deſchcźom; 31. mróz, wětſik, na wjecžor deſchcź.

♣IV.♠ Cyrkwinſka protyka.

1. Swjaty dźeń z prědowanjom.

11., 12., 13. Wobkhady kſchižownoho tydźenja.

14. Pſchikazany ſwjaty dźeń. Po ſcźenju zdalenjo horjeſtacźa, jutrowneje
ſwěcžki a zawěſchenoho kſchiža.

22. We Wotrowje rano (po ½6 hodź.) wotkhad proceſiona do Krupki.

23. Wobnowjenjo dupy.

25. Pſchikazany ſwjaty dźeń.

26. Swjaty dźeń. Proceſiony do Rožanta dźeja.

27., 29., 30. Póſt ſuchich dnów.

30. Kónc jutrowneje ſpowjedźe.

31. Zaſy ♣Asperges me.♠

Wopomnjenja hódne dny:

16. Wuzwoleńſki dźeń J. S. bamža Piuſa ♣IX.♠

30. Kralowſka renta.

♣I.♠ Hermanki.

3. Njeſwacžidło (ſk.)

8. Großenhajn (koń., ſk., deſk.)

9. Großenhajn (kl.)

10. Minakał (ſk., kl.)

15. Rychwałd (ſk., kl.)

17. Radeberg (ſk.)

22. Hucźina (ſk., kl.); Mužakow (ſk., kl.)

24. Wóſlink (ſk., kl.); Wjelecźin (ſk., kl.); Półcžnica (kl.)

29. Nowe Dreždźany (kl.)

30. Bart (ſk.).

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

# Poſledni běrtlk 7. jun. popołdnju w 2 hodź. 16 min.

# Młody měſacžk 14. jun. rano w 7 hodź. 50 min.

# Prěni běrtlk 21. jun. wjecžor w 8 hodź. 59 min.

# Połny měſacžk 29. jun. wjecžor w 7 hodź. 46 min.

♣III.♠ Móžne wjedro.

Junij je wot 2.—4. zymny; 5. zymny deſchcź; 7.—9. cźopłe deſchcźe, na to
rjenje; 14. wětſiki; 21. deſchcź, na to rjenje; 26. deſchcź; 28. rjenje;
29. wětr a deſchcź; 30. pokhmurjene wjedro.

♣IV.♠ Cyrkwinſka protyka.

4. Pſchikazany ſwjaty dźeń ze ſwjecźenjom pſchez 8 dnów. Swjedżeńſki
wobkhad z božim Cźěłom k ſchtyrjom wołtaŕkam.

11. Cyrkwinſki ſwjaty dźeń z wobkhadom.

16. Cyrkwinſki ſwjaty dźeń. Patrona ſerbſkoho kraja.

24. Swjaty dźeń.

29. Pſchikazany ſwjaty dźeń. Doſpołny wotpuſtk dla kſcheſcźanſkeje
wucžby.

Wopomnjenja hódne dny:

23. Zapocžatk pſowych dnów.

♣I.♠ Hermanki.

1. Njeſwacžidło (ſk.)

2. Huſka (ſk., kl.)

6. Dźěže (ſk., kl.); Biſkopicy (ſk.); Bernſtadt (ſk.); Rychbach (ſk.
kl.)

8. Minakał (ſk., kl.)

18. Žitawa (koń., ſk.)

20. Połcžnica (ſk.); Lubij (koń., ſk.)

27. Wóſpork (ſk.)

29. Wulke Zdźary (ſk.)

30. Kamjenc (ſk.)

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

# Poſledni běrtlk 6. jul. wjecžor w 6 hodź. 59 min.

# Młody měſacžk 13. jul. popołdnju w 5 hodź. 26 min.

# Prěni běrtlk 21. jul. popołdnju w 2 hodź. 29 min.

# Połny měſacžk 29. jul. rano w w 5 hodź. 40 minut.

♣III.♠ Móžne wjedro.

Julij ma 2. pokhmurjene wjedro; 4. khětrje zyma; 4.—8. jara cźopło; 10.
w nocy ſylne hrimanjo a zliwk; 11. wjele deſchcźa; 13. rjane a wulka
cźopłota; wokoło 21. njewobſtajne wjedro, na to zaſy hacž do 28. rjenje
a cźopło; 29. deſchcź a potom hacž do kónca deſchcźojte wjedro.

♣IV.♠ Cyrkwinſka protyka.

2. Swjaty dźeń. Proceſiony do Róžanta dźeja.

13. Lubjeny ſwjaty dźeń Njebjelcžanſkeje woſady z prědowanjom a
wobkhadom wokoło polow.

16. Swjedźeń ſkapulira.

22. Swjaty dźeń; kermuſcha w Schpitalu.

25. Swjaty dźeń.

30. Rano w ½6 hodź. wotkhad proceſiona z Khroſcźic k ſwjatej Hanje, do
Filipsdorfa a Rumburka.

31. Rano w ½6 hodź. wotkhad proceſiona z Budyſchina do Rumburka.

Wopomnjenja hódne dny: 1. Kralowſke dawki. — 9. Naſtupny dźeń J. M.
krala Jana na trón. — 23. Kónc pſowych dnów.

♣I.♠ Hermanki.

1. Budyſchin (kl.)

3. Budyſchin (ſk., kl.); Kulow (ſk., kl.); Eiſenberg (ſk.)

4. Budyſchin (kl.)

5. Njeſwacžidło (ſk.)

10. Woſtrowc (ſk.); Słanknow (kóń., ſk.); Kinspork (ſk.)

11. Bart, (ſk.); Łaz (ſk., kl.)

12. Minakał (ſk.)

17. Rumburk (ſk., kl.)

19. Radeberg (ſk.)

24. Hałſchtrow (kl.); Wóſpork (ſk., kl.); Ramnowy (ſk., kl.)

25. Hałſchtrow (kl.)

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

# Poſl. běrtlk 4. aug. w nocy w 11 h. 44 m.

# Młody měſ. 12. aug. rano. w 4 h. 57 m.

# Prěni běrtlk 20. aug. rano. w 7 h. 51 m.

# Połny měſ 27. aug. popołd. w 2 h. 26 m.

♣III.♠ Móžne wjedro.

Auguſt zapocžina ſo z włóžnym wjedrom; 4. wjele deſchcźa; 6. wodnjo
rjenje, w nocy zyma; 7. hrimanjo a zliwk; 8. rjenje; 9.—14. wſchědnje
deſchcź; 17. rjenje; 18. ſylne hrimanjo, wětſik, zliwk; 20. deſchcź a
wětſik, na to hacž do kónca njewobſtajne, najbóle mokre wjedro.

♣IV.♠ Cyrkwinſka protyka.

2. W klóſchtrje Marijnej Hwězdźe a w Rumburku doſpołny wotpuſtk
„Porciuncula.“

10. Swjaty dźeń.

14. Rano w 7 hodź. wotkhad proceſiona z Khróſcźic do Wölmsdorfa.

15. Pſchikazany ſwjaty dźeń. Do božeje mſchě ſwjecźenjo zelow.

16. W Radworju doſpołny wotpuſtk a kermuſchka.

20. W klóſchtrje Mar. Hwězdźe doſpołny wotpuſtk.

24. Swjaty dźeń. W Njebjelcžicach doſpołny wotpuſtk bratrſtwa ſwj.
Boſcźana.

Wopomnjenja hódne dny:

1. Zapocžatk hońtwy.

16., 18. a 19. Kwatember.

30. Kralowſka renta.

♣I.♠ Hermanki.

2. Njeſwacžidło (ſk.)

3. Rychbach (koń., ſk.)

5. Kinsbórk (ſk.); Žitawa (kl.)

7. Biſkopicy (ſk.); Großenhajn (kóń., ſk., deſk.); Žitawa (kón., kl.)

8. Wołbramecy (ſk., kl.); Großenhajn kl.)

9. Minakał (ſk., kl.)

10. Mužakow (ſk., kl.)

14. Dźěže (ſk., kl.)

21. Bart (ſk., kl.); Kamjenc (ſk., kl.); Woſtrowc (ſk., kl.)

23. Połcžnica (ſk.)

24. Połcžnica (kl.)

28. Wojerecy (ſk., kl., wołm.); Biſkopicy (kl.)

28.—4. okt. Lipſk (bětn. maſa).

29. Wóſlink (ſk.,); Wjelecźin (ſk., kj.)

30. Hnſka (ſk., kl.)

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

# Poſl. běrtlk 3. ſept. rano w 5 h. 52 m.

# Młody měſ. 10. ſept. wjecžor w 7 h. 8 m.

# Prěni běrtlk 19. ſept. w nocy w 12 h. 3 m.

# Połny měſ. 25. ſept. dopoł. w 11 h. 4 m.

♣III.♠ Móžne wjedro.

September je hacž do 5. wětſikojty, rano mróz; 6. cźopły deſchcź z
hrimanjom; 8. ſtajny deſchcź; 10. rjenje; 12. zamrócžene; 13.—14. mróz a
nócne lóhke mjerznjenjo; 15. ſłóncžne a cźopłe; 16.—17. zamrócžene; 18.
rano kurjawa a khětrje zyma; 19. rjenje; na to wětſiki a zymny cžas; 25.
rjenje; potom wětſikojte hacž do kónca.

♣IV.♠ Cyrkwinſka protyka.

5. Rano w ½6 wotkhad proceſiona z klóſchtra Mar. Hwězdy do Krupki.

6. Wuzwolny dźeń budyſchinſkoho tachanta Ludwika.

8. Pſchikazany ſwjaty dźeń. Proceſiony do Róžanta dźeja.

9. Titularny ſwjedźeń ſerbſkeje cyrkwje w Bndyſchinje a kermuſcha.

16., 18. a 19. póſt ſuchich dnów.

21. Swjaty dźeń.

27. W Dreždźanach ſerbſke prědowanjo.

29. Swjaty dźeń.

Wopomnjenja hódne dny:

1. Dawk za wopaleńſku pokładnicu.

15. Parſchonſki a rjemjeſniſki dawk.

♣I.♠ Hermanki.

4.—11. Lipſk (maſa; 11-17. płacźenjo.)

5. Hucźina (ſk., kl.); Schěrachow (ſk., kl.;) Rakecy (kl.); Rychbach
(kon., kl.); Nowoſalc (kl.)

7. Njeſwacžidło (ſk., len); Radeberg (ſk.)

12. Kulow (ſk., kl.); Lubij (ſk., kl.); Biſkopicy (ſk.)

13. Lubij (kl.)

14. Minakał (ſk., kl.); Lubij (kl.)

19. Wóſpork (ſk.); Stare Dreždźany (kl.); Rychwałd (ſk., kl.); Kinſpork
(ſk.)

21. Stare Dreždźany (kl.)

28. Wulke Zdźary (ſk.)

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

# Poſledni běrtlk 2. okt. popołdnju w 2 hodź. 36 min.

# Młody měſacžk 10. okt. pſchipołdnju w 11 hodź. 59 min.

# Prěni běrtlk 18. okt. popołdnju w 2 hodź. 27 min.

# Połny měſacžk 25. okt. dopołdnja w 8 hodź. 18 min.

♣III.♠ Móžne wjedro.

Oktober ma pſchi ſpocžatku někotre rjane dny; 3.—9. torhate wětſiki a
něſchto deſchcźa; 10.—11. rjane, ale zymne wjedro; 12.—17. deſchcź a
młhowojty cžas; 18. rjenje; 24.—26. ſtajne deſchcźe; 26. hacž do kónca
mrózy a młhowojte dny.

♣IV.♠ Cyrkwinſka protyka.

3. Pſchipołdnju wotkhad proceſiona z Khróſcźic do Kulowa.

4. W Radworju ſwjedźeń poſwjecźenja cyrkwje a kermuſcha. W Kulowje prěni
wotpuſtk.

11. W Kulowje kermuſcha a druhi wotpuſtk.

18. We Wotrowje kermuſcha.

21. Cyrkwinſki ſwjaty dźeń a kermuſcha we klóſchtrje Mar. Hwězdźe.

25. W Khróſcźicach kermuſcha.

28. Swjaty dźeń.

Wopomnjenja hódne dny:

1. Kralowſke dawki.

♣I.♠ Hermanki.

2. Nowe Dreždźany (koń., ſk.)

3. Bart (ſk.); Nowe Dreždźany (koń., ſk.)

4. Njeſwacžidło (ſk., len.); Radeberg ſk.

7. Budyſchin (kl.)

9. Budyſchin (ſk., kl.)

10. Budyſchin (kl.); Łaz (ſk., kl.); Połcžnica (kl.)

14. Žitawa (kl.)

16. Žitawa (koń., ſk.); Stołpin (ſk., kl.); Rychbach (ſk., kl.)

23. Wóſpork (ſk., kl.)

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

# Poſlebni běrtlk 1. nov. w nocy w 2 hodź. 57 min.

# Młody měſacžk 9. nov. rano w 6 hodź. 31 min.

# Prěni běrtlk 17. nov. w nocy w 2 hodź. 51 min.

# Połny měſacžk 23. nov. wjecžor w 6 hodź. 32 min.

# Poſledni běrtlk, 30. nov. wjecžor w 7 hodź. 27 minut.

♣III.♠ Móžne wjedro.

November je 2.—3. jaſne, ale ze zymnym wětſikom; 4.—5. deſchcź; na to
hacž do 8. rjeńſche dny; 9.—12. deſchcź a wětſiki; 13.—15. ſylniſchi
deſchcź; 16.—22. wſchědnje něſchto deſchcźika; 23.—24. khětrje zyma; 25.
deſchcź ze ſněhom; 26.—29. wodnjo rjenje, w nocy něſchto deſchcźa; 30.
ſněh, deſchcź a wětſik.

♣IV.♠ Cyrkwinſka protyka.

2. Cyrkwinſki ſwjaty dźeń.

8. W Radworju a Kulowje doſpołny wotpuſtk. W Njebjelcžicach a Zdźeri
kermuſcha.

11. Swjedźeń Njebjelcžanſkeje woſady z prědowanjom a nyſchporom.

15. W Budyſchinje w tachantſkej cyrkwi wopomnjenjo poſwjecźenja cyrkwje
abó kermuſcha.

22. W Ralbicach kermuſcha.

25. Swjedźeń Ralbicžanſkeje woſady.

29. Zapocžatk adventa. W Dreždźanach ſerbſke prědowanjo.

30. Swjaty dźeń.

Wopomnjenja hódne dny:

12. Narodny dźeń J. Maj. krala Jana.

16., 18. a 19. Kwatember.

31. Kralowſka renta.

♣I.♠ Hermanki.

2. Njeſwacžidło (ſk. len.)

5. Budyſchin (ſk.)

7. Dźěže (ſk., kl.)

9. Eiſenberg (ſk., kl.)

17. Mužakow (ſk., kl.)

19. Wojerecy (kl.)

21. Kulow (ſk., kl.)

♣II.♠ Měſacz̀kowe pſcheměnjenja.

# Młody měſacžk 9. dec. w nocy w 1 hodź. 4 min.

# Prěni běrtlk 16. dec. popołdnju w 1 hodź. 22 min.

# Połny měſacžk 23. dec. rano w 5 hodź. 54 min.

# Poſledni běrtlk 30. dec. popołdnju w 3 hodż. 34 min.

♣III.♠ Móžne wjedro.

December ma hacž do 5. ſněh a deſchcź; hacž do. 7. jaſne wjedro; 8.
deſchcź; 9. cźopło; 10. ſylny deſchcź; 11. rjenje cźopło; 12. mrócžne;
13. ſylny deſchcź; 14.—16. ſněh a deſchcź; na to hacž to 18. pokhmurjene
wjedro; 20. jaſne a zyma z lodom; 23. deſchcź; 30. jaſne a ſucha zyma;
31. rano młhowojte.

♣IV.♠ Cyrkwinſka protyka.

8. Pſchikazany ſwjaty dźeń. W Kulowje titularny ſwjedźeń „ſwjatoho
Marijnoho towaŕſtwa knježnow“ z doſpołnym wotpuſtkom za ſobuſtawy.

16.—24. W Radworju wſchědnje po Jutnjach „Novena“ k cžeſcźi macźerje
božeje.

16., 18. a 19. Póſt ſuchich dnów.

21. Swjaty dźeń.

25. Pſchikazany ſwjaty dźeń. Dźenſa je póſt zběhnjeny.

26. Pſchikazany ſwjaty dźeń. Požohnowanjo žitow.

27. Po prědowanju požohnowanjo a wudźělenjo wina ſwjatoho Jana.

28. Cyrkwinſki ſwjaty dźeń.

Cžas božich ſłužbow. Cžas pſcheſtupa božich ſłužbow. Njedźele; ſ. dny.
Dźěławe dny. Małe ſ. dny.

w zymje. w lěcże. popołdnju. w zymje. nalěto. w lěcże. nazymu. ſobotu. w
poſcźe.

ſrjedu. pjatk.

Budyſchin tachantſka 1. hapryla 1. oktobra 5 a 9 2 6 a 9 5 a 9 5 a 9 6 a
9

ſerbſka 9 ½1 7

Wotrow 9 2 ½8 7 ½7 7 8

Róžant 5. hapryla 14. ſeptembra 6 a 9 5 a 9 2 6 a ½8 6 a 7 7 (½8) a 8 8

Ralbicy 5. hapryla 21. ſeptembra 6 a 9 5 a 9 2 ½8; 8 7 ½7 7 6 a 8

Marijna Hwězda. ½7 a 1/4 10 ½2a½3 a 3 6 a 7 a ¾9 6 a 7 a 8

Njebjelcžicy 1. meje 29. ſeptembra 9 8 ½2 ½8 7; ½7 6 ½7; 7

Kulow 25. februara; 8. hap., 12. okt. 5 a 8 2 6 a 9 ½ 6a ½9 5 a 8 ½6a ½9

Khróſcźicy 12. hapryla 24. auguſta 6 a 9 5 a 8 2 8 6

Radwoṙ 1. meje, 4. okt., dźěł.: 1. dec., 8. hapryla 6 a 9 5 a 8 2 ½8 7

Schpital 1. meje 1. oktobra 9 2 2 ½7

Brunow ½10 4 ¾8

Zdźeŕ 1. meje 4. oktobra 9 8 ½2

Bože ſłužby jeno we wěſtych cžaſach: we Auerbachu (2 kr.), Bräunsdorfje
(8 kr.), Döbelnje (3 kr.), Frankenbergu (2 kr.), Grimmje (12 kr.),
Großenhajnje (6 kr.), Hajnichenu (2 kr.), Hoheneku (8 kr.), Hohenſteinje
(8 kr.), Kolditzu (2 kr.), Leisnigu (2 kr.), Marienbergu (12 kr.),
Stajne bože ſłužby ſu też we Grunawje, Königshajnje, Marijnym Dole,
Nowym Leutersdorfje, Woſtrowcu, Schěrachowje, Reichenawje a Žitawje.

W Zdźeri 12 krócź na njedźelach a, kaž w Delnych Sulſchecach, druhdy na
dźěławych dnach bože ſłužby.

W herbſkich krajach ſu ſtajne bože ſłužby: w Dreždżanach (we dwórſkej
cyrkwi, we pryncowym hrodźe, we nowym měſcże, we Friedrichſtadtu, we
Józefinowym wuſtawje), we Annabergu, Cwikawje, Khemnicach, Freibergu,
Hubertusburgu, Lipſku, Miſchnje, Pirnje, Plawnje, Wechſelburgu.

Mittweidże (2 kr.), Pilnicach (cyłe lěcźo), Reichenbachu (2 kr.), Rieſy
(2 kr.), Rochsburgu (něk. kr.), Roßweinje (2 kr.), Schneebergu (2 kr.),
Schwarzenbergu (4 kr.), Sonnenſteinje (6 kr.), Stollbergu (2 kr.),
Waldheimje (12 kr.), Wechſelburgu (12 kr.), Altenburgu (12 kr.).

Zapis duchownych.

(Wot okt. 1873.)

♣A.♠ Z budyſchinſkeje diöceſy.

Joho miłoſcź, najdoſtojniſchi Knjez Ludwik Forwerk, biſkop we
Leontopolis, jap. vikar w kraleſtwje ſakſkim, ♣adm. eccl.♠ w ſakſkej
Hornej Łužicy, tachant kapitla ſwj. Pětra w Budyſchinje, aſiſtent tróna
Joho Swjatoſcźe bamža atd. atd.

1) W Budyſchinje: ♣a)♠ we konſiſtoriu: k. Józef Hoffmann, ♣can. cap.
sen.;♠ k. Jakub Kucżank, ♣can. cap. cant.; b)♠ we ſerbſkej cyrkwi: k.
Michał Hórnik, faraṙ; k. Jurij Łuſcżanſki, kapłan. ♣c)♠ we tachantſkej
cyrkwi: k. Józef Dienſt, dopołdu. prědaṙ; k. Józef Schönberner,
katecheta (ſobu za Lubij). ♣d)♠ na wucžeṅſkich wuſtawach: k. Hermann
Blumentritt, direktor ſeminara (miſ. za Lubij); k. Pětr Schołta,
direktor tach. wucžeṙnje.

2) w Brunowje: k. Wylem Kramer, kapłan.

3) w Grunawje: k. Jan Heidrich, faraṙ.

4) w Khróſcżicach: k. Jakub Barth, ♣can.♠ a faraṙ; k. Jan Nowak, kapłan;
k. Jakub Schołta, kapłan.

5) w Königshainje: k Pětr Richter, faraṙ; k. Auguſt Kubaſch, kapłan.

6) w Marijnej Hwězdże: k. ♣Dr.♠ Jan Chryſoſtom Eiſelt, probſt; k.
Alekſander Hitſchfel, kapłan; k. Innocene Jawork, kapłan; k. Malachias
Stingl, kapłan.

7) w Marijnym Dole: k. Wendelin Müller, probſt; k. Othmar Fiſcher,
kapłan; k. Victor Jenatſchke, kapłan.

8) w Njebjelcžicach: k. Mikławſch Smoła, faraŕ.

9) w Nowym Leutersdorfje: k. Ernſt Kupky, faraŕ.

10) Radworju: k. Jakub Nowak, faraṙ; Handrij Ducžmann, kapłan a miſionar
za Zdźeŕ.

11) w Ralbicach: k. Jakub Benſch, faraŕ; k. Michał Róla, kapłan.

12) w Reichenawje: k. Pawoł Reime, faraŕ.

13) w Róžeṅcźe: k. Ludwik Angermann, adminiſtrator; k. Tadej Natuſch,
kooperator.

14) w Schpitalu: k. Jakub Werner, adminiſtrator.

15) w Seitendorfje: k. Karl Junge, ♣can.♠ a faraṙ; k. Jan Hornig,
kapłan.

16) w Schěrachowje: k. Jakub Žur, faraṙ; k. Adolf Brendler, kapłan.

17) we Woſtrowcu: k. Anton Müller, faraṙ; k. Bruno Friebel, kapłan; k.
Auguſtin Wuttke, kapłan.

18) we Wotrowje: k. Jakub Herrmann, faraṙ.

19) w Žitawje: k. Franc Kral, faraŕ.

Pſchiſp. ♣a)♠ we Prazy w ſerbſkim ſeminaru: k. Józef Pallmann, präſes;
♣b)♠ na wotpocžinku: k. Jak. Wels; k. Benno Kral.

♣B.♠ Z dreždźanſkeje diöceſy.

1) w Dreždżanach: kralowſke dwórſke duchownſtwo: k. Józef Stěpanek,
dwórſki kapłan; k. Franc Bernert, ♣can.,♠ dwórſki kapłan, präſes
konſiſt.; k. Engelbert Seul, dwórſki kapłan kral. Marije; k. Ludwik
Wahl, dwórſki prědaṙ; k. Ludger Potthoff, dwórſki prědaṙ. ♣b)♠ w Starych
Dreždżanach: k. Franc Stolle, ♣can.♠ a faraṙ; k. Anton Dreßner, kapłan a
direktor wucžeṙnje pſchi „Queckbrunnen“; k. Jakub Buk, kapłan, direktor
progymnaſia; k. Józef Weiß, kapłan a rańſchi prědaṙ; k. Karl Maaz,
kapłan a präfekt; k. Anton Buk, kapłan a direktor hłowneje wucžeṙnje; k.
Józef Müller, kapłan, katecheta a raṅſchi prědaṙ; k. Emil Hoffmann,
kapłan. ♣c)♠ w Nowych Dreždżanach: k Eduard Machacžek, faraṙ. ♣d)♠ we
Friedrichſtadtu: k. Hubert Titlbach faraṙ. ♣e)♠ w Józeſininym wuſtawje:
k. Kaspar Brieden, kralowſki kapłan.

2) w Annabergu: k. Józef Plevka, adminiſtrator.

3) w Cwikawje: k. Karl Pětr Will, faraṙ.

4) w Khemnicach: k. Jan Keipert, faraṙ.

5) w Freibergu: k. Heinrich Salm, adminiſtrator.

6) w Hubertusburgu: k. Mikławſch Wowcžeŕk (Schäfer), faraŕ.

7) w Lipſku: k. Vincenc Schlegel, faraṙ; k. Józef Juhr, kapłan; k.
Richard Halm, kapłan.

8) w Miſchnje: k. Józef Hillebrandt, adminiſtrator.

9) w Pirnje: k. Pětr Krecžmer, faraŕ.

10) w Plawnje: k. Oskar Manfroni, kooperator.

11) we Wechſelburku: k. K. Stradtmann, hrodowſki kapłan.

Pſchiſp. Na wotpocžinku: k. Pětr Nowak, ♣can.;♠ k. Auguſt Arlt.

♣C.♠ Z wrótſławſkeje diöceſy.

W Kulowje: k. Franc Schneider, faraŕ a duchowny radźicźeṙ; k. Jakub
Wowcžerk, kapłan; k. Pětr Lipicž, kapłan; k. Heinrich Ledźbor, direktor.

Wulicžbowanjo danje.

Kapital. 3½% (wotſta, procent). 4% (wot ſta, procent). 4½% (wotſta,
procent). 5% (wot ſta, procent).

lětnje měſacžnje lětnje měſacžnje lětnje měſacžnje lětnje měſacžnje

tl. nſl. np. tl. nſl. np. tl. nſl. np. tl. nſl. np. tl. nſl. np. tl.
nſl. np. tl. nſl. np. tl. nſl. np.

5 nſl. — — 1,<sub>75</sub> — — 0,<sub>14</sub> — — 2 — — 0,<sub>16</sub>
— — 2,<sub>25</sub> — — 0,<sub>18</sub> — — 2,<sub>5</sub> — —
0,<sub>2</sub>

10 = — — 3,<sub>5</sub> — — 0,<sub>29</sub> — — 4 — — 0,<sub>33</sub> —
— 4,<sub>5</sub> — — 0,<sub>37</sub> — — 5 — — 0,<sub>4</sub>

20 = — — 7 — — 0,<sub>58</sub> — — 8 — — 0,<sub>66</sub> — — 9 — —
0,<sub>75</sub> — 1 — — — 0,<sub>8</sub>

1 tl. — 1 0,<sub>5</sub> — — 0,<sub>87</sub> — 1 2 — — 1 — 1
3,<sub>5</sub> — — 1,<sub>12</sub> — 1 5 — — 1,<sub>25</sub>

2 = — 2 1 — — 1,<sub>75</sub> — 2 4 — — 2 — 2 7 — — 2,<sub>25</sub> — 3
— — — 2,<sub>5</sub>

3 = — 3 1,<sub>5</sub> — — 2,<sub>6</sub> — 3 6 — — 3 — 4 0,<sub>5</sub>
— — 3,<sub>37</sub> — 4 5 — — 3,<sub>75</sub>

4 = — 4 2 — — 3,<sub>5</sub> — 4 8 — — 4 — 5 4 — — 4,<sub>5</sub> — 6 —
— — 5

5 = — 5 2,<sub>5</sub> — — 4,<sub>37</sub> — 6 — — — 5 — 6
7,<sub>5</sub> — — 5,<sub>6</sub> — 7 5 — — 6,<sub>25</sub>

6 = — 6 3 — — 5,<sub>25</sub> — 7 2 — — 6 — 8 1 — — 6,<sub>75</sub> — 9
— — — 7,<sub>5</sub>

7 = — 7 3,<sub>5</sub> — — 6,<sub>12</sub> — 8 4 — — 7 — 9
4,<sub>5</sub> — — 7,<sub>87</sub> — 10 5 — — 8,<sub>75</sub>

8 = — 8 4 — — 7 — 9 6 — — 8 — 10 8 — — 9 — 12 — — 1 —

9 = — 9 4,<sub>5</sub> — — 7,<sub>87</sub> — 10 8 — — 9 — 12
1,<sub>5</sub> — 1 0,<sub>2</sub> — 13 5 — 1 1,<sub>52</sub>

10 = — 10 5 — — 8,<sub>75</sub> — 12 — — 1 — — 13 5 — 1 1,<sub>25</sub>
— 15 — — 1 2,<sub>5</sub>

20 = — 21 — — 1 7,<sub>5</sub> — 24 — — 2 — — 27 — — 2 2,<sub>5</sub> 1
— — — 2 5

30 = 1 1 5 — 2 6,<sub>25</sub> 1 6 — — 3 — 1 10 5 — 3 3,<sub>75</sub> 1
15 — — 3 7,<sub>5</sub>

40 = 1 12 — — 3 5 1 18 — — 4 — 1 24 — — 4 5 2 — — — 5 —

50 = 1 22 5 — 3 9,<sub>23</sub> 2 — — — 5 — 2 6 5 — 5 6,<sub>75</sub>2
15 — — 6 2,<sub>5</sub>

60 = 2 3 — — 5 2,<sub>5</sub> 2 12 — — 6 — 2 21 — — 6 7,<sub>5</sub> 3 —
— — 7 5

70 = 2 13 5 — 6 1,<sub>25</sub> 2 24 — — 7 — 3 4 5 — 7 9,<sub>75</sub> 3
15 — — 8 7,<sub>5</sub>

80 = 2 24 — — 7 — 3 6 — — 8 — 3 18 — — 9 — 4 — — — 10 —

90 = 3 4 5 — 7 8,<sub>75</sub> 3 18 — — 9 — 4 1 5 — 10 1,<sub>25</sub> 4
15 — — 11 2,<sub>5</sub>

100 = 3 15 — — 8 7,<sub>5</sub> 4 — — — 10 — 4 15 — — 11 2,<sub>5</sub>
5 — — — 12 5

200 = 7 — — — 17 5 8 — — — 20 — 9 — — — 22 5 10 — — — 25 —

300 = 10 15 — — 26 2,<sub>5</sub> 12 — — 1 — — 13 15 — 1 3
7,<sub>5</sub> 15 — — 1 7 5

400 = 14 — — 1 5 — 16 — — 1 10 — 18 — — 1 15 — 20 — — 1 20 —

500 = 17 15 — 1 13 7,<sub>5</sub> 20 — — 1 20 — 22 15 — 1 26
2,<sub>5</sub> 25 — — 2 2 5

1000 = 35 — — 2 27 5 40 — — 3 10 — 45 — — 3 22 5 50 — — 4 5 —

Othilia, abó Slepa holcžka.

(Powjedancžko ze ſtarych cžaſow.)

1.

Wocžakuja ſyna.

Pój zo mnu ſobu, luby ſerbſki cžitarjo, z lubeje ſerbſkeje wótcžiny. Pój
pſchez wjele krajow a mjezow, pſchez wjele horow a rěkow, hacž
pſchińdźemy do Elzaſa, wo kotryž ludy we krawnych bitwach wojowachu. W
duchu ſtaj ſo do ſtarodawnych cžaſow, do dawno minjenych lět: pſchetož
dwanacźe lětſtotytkow je zaſchło wot cžaſa, hdźež ſo podawki ſtachu,
kotrež chcu tebi powjedacż.

Hlej, někotre hodźiny wot ſławnoho Strasburka k krótkomu wjecžoru, tam,
hdźež hory Vogezy ſo Rhajnej bliža a rjanu, płódnu krajinu wobmjezuja:
tam pozběhuje ſo hora k njebju, nahła, kaz̀ by murjowana była, a je wjacy
dyžli tyſac łóhcżi wyſoka. Na wěrchu hory je wobſchěrna runina, a tam
ſtejeſche rjany, wulki klóſchtyr, we kotrymž ſo Bohu wodnjo a w nocy
khwalba ſpěwaſche. Tola pſchecy njeběchu tute murje ſwjate wobydlenjo
Bohu ſlubjenych knježnow. Nadobny, rycźeŕſki hród to běſche, wobdaty z
krutymi murjemi a wobſtraženy z wyſokimi wěžemi, kotrež běchu daloko do
kraja widźecż. Hohenburk tutón hród rěkaſche a běſche nakhwilne ſydło
mócnoho hrabje Adalricha. Z tutoho hrodu hrabja wobſchěrnu krajinu
wobknježeſche a po huſtych lěſach dźiwju zwěrinu honjeſche, hdyž runje
zwada z njepſchecźelſkimi ſuſodami wotpocžowaſche. Pſchetož Adalrich
rady doma njeſyda a hrodaj Ober-Ehnhajm a Hohenburk joho dołho
njedźeržitaj. Adalrichowa młodoſtua krjej žada wojowanjo, a joho hordy
duch žada ſebi rycźeŕſku ſławu. Njepſchecźel pſched joho ſylnym
ramjenjom tſchepota. We rycźeŕſkich hrach je ſo hižom někotry
pſchecźiwnik pſched nim z konja do pèſka walił. Adalricha pak hiſchcźe
ženje nichtó pſchedobył njeje. Na hoṅtwje lubuje wón zetkanjo z
najdźiwiſchej zwěrinu a ma dobycźo wěſte.

Tak je joho mjeno daloko a ſchěroko znate a joho móc a khróbłoſcź
bojana. Tale ſława joho wutrobu wokſchewjeſche. Tež Adalrichowa rjanoſcź
bu wjele khwalena a někotražkuli wutroba ze zawiſcźe kipjeſche, hdyž
běſche Adalrich rjanu a póccźiwu Berſwindu hako mandźelſku na hród
ſwojich wótcow pſchiwjedł.

Berſwinda běſche pycha ſwojoho ſplaha a wot mnohoho rycźerja žadana.
Mjez tutymi běſche Adalrichowy pſchecźel, rycźeŕ Twjerdoſkał, kotryž
cžas žiwjenja zabycź njemóžeſche, zo je wot njeje wotpokazanku dóſtał.
Zwonkownje tajeſche Adalrichej dotalne pſchecźelſtwo, ale joho wutroba
běſche z hroznym jědom napjelnjena. Kaž prjedy wopytowaſche Adalricha a
pſchewodźeſche joho na hońtwach. A pola Adalricha běſche wón rady
widźany a wjele płacźeſche, dokelž běſche jomu w khróbłoſcźi a
rycźeŕſkim zbožu nimale podobny a we wojowanjach a zawjeſelenjach
najbóle joho towaŕſch był. Hewak pak běſche hruby rycźeŕ ze złej
wutrobu. Adalrich njeběſche nawuknył, hłubje hladacź a potajnoſcźe
cžłowjeſkeje wutroby wuſkuſchowacź. Toho dla Twjerdoſkała za to
bjerjeſche, kaž ſo jomu zwonkownje pokazowaſche. Tele pſchecźelſtwo z
Twjerdoſkałom běſche Adalrichowa ſchkoda.

Na Adalrichu ſo hewak wjele wuſtajecź njehodźeſche, khiba joho horda
ſławyžadoſcź. Wón ſwoje kſcheſcżanſke winwatoſcźe dopjelnjeſche, tak
daloko hacž jomu druhe wobſtaranja njezadżěwachu. Napſchecźo ſwojim
poddanam běſche ſprawny; njepotłócžeſche nikoho, ale wolóžowaſche jim
jich robotnoſcź. Napſchecźo khudym běſche dobrocźiwy. Tak hinak bycź
njemóžeſche, hacž zo joho poddanjo lubowachu, a to cźim bóle, dokelž
běſche Berſwinda ſama pſchecźelnoſcź. W pobožnoſcżi ſo jej žadna
njerunaſche. Lud wjedźeſche ſebi jeje dobry pſchikład wažieź a
njerěkaſche jej hinak, hacž „naſcha dobra knjeni.“

Adalrich běſche zbožowny we towaŕſtwje z tak nadobnej mandźelſkej, a
pſchebywaſche wjacy doma, dyžli prjedy. Jeje ponižne a pobožne waſchnjo
kludźeſche joho dźiwiſche pocžinki.

Nicžo ſebi Adalrich bóle nježadaſche, hacž herbu ſwojoho mjena
wohladacź. Lěta ſo minychu, ale joho žadoſcź ſo njechaſche dopjelnicź.
Prawje a po myſli jomu to na žane waſchnjo njeběſche. Njeſpokojnoſcź ſo
do joho wutroby kłapaſche. A durje joho wutroby ſo powocžinichu, a ſo
bóle a bóle wotewrjachu a hižom njeſpokojnoſcź z durjemi do wutroby
hladaſche.

Tale njeſpokojnoſcź do Adalrichoweje wutroby zaſtupi a najprjedy ſo tam
do zadnoho kucźika poſydny, hdyž Twjerdoſkał pſchi wopytanju
wobžarowaſche, zo jomu pſchecy hiſchcźe kmótſicż njemóže, na cžož ſo
hižom lěta dołho wjeſeli. Ale z hładkej leſtnoſcźu joho zaſy
tróſchtowaſche, zo ſo to pola tak pobožneje mandźelſkeje ſkoro hinak
wocžakowacź njemóže.

Twjerdoſkał woteńdźe. We Adalrichowej wutrobje běſche kałacž tcžacy
woſtał, a njeſpokojnoſcż tam ſłowcžko ſobu rycžecź pocža. Jeno cźiche,
dowěrne waſchnjo Berſwindy pohłuſchi tutón hłós a dowjedźe Adalricha na
pucź, kotryž wón dotal khodźił njeběſche. Mócny rycźeŕ, kotryž ſo nikoho
njebojeſche, zamožny rycźeŕ, kiž nikoho proſycź njetrjeba, hordy rycźeŕ,
kiž hiſchcźe nikomu dobre ſłowo dał njeje: hlej, tón pſched jednym ſwoje
koleno zhibuje, jenomu ſwoju nuzu ſkorži, pſched jednym zdychuje, jenoho
proſy: ponižuje ſo pſched Bohom. A wón proſy wo to, ſchtož je jomu
najnaležniſche, proſy wo ſyna.

Berſwinda pak bohacźe jałmožny dawaſche, wjetſche wopory podawaſche,
najnutrniſche ſlubjenja cžinjeſche, zo by ſebi wot Boha wuproſyła,
ſchtož ſebi k dopjelnjenju ſwojoho zboža žadaſche. „O Božo!“ tak cžaſto
zdychowaſche, „o Božo, kotromuž ſym wot małoſcźe ſłužiła a kotrohož z
cyłeje wutroby lubuju! pohladaj hnadnje na moju zrudobu a zwjeſel
wutrobu ſwojich ſłužownikow. Ty wſchitko zamožeſch, ſchtož chceſch. Ty
chceſch jeno, ſchtož je k naſchomu zbožu. O wuſłyſch moju próſtwu a cžas
žiwjenja chcu ſo tebi za to dźakowacź.“

Pobožne próſtwy a dobre ſkutki ſprawneje wutroby mrócžele pſchedobywaja
a ſtupaja pſched trón božeje miłoſcźe a wudobywaja hnadowne
wuſłyſchenjo. Tak pſchińdźe boža wola tež Adalrichej a Berſwindźe
napſchecźo. Jeju domej ſo wjeſelo a dopjelnjenjo najnaležniſcheje
žadoſcźe pſchihotowaſche. Adalrich we wjeſołej njeſcźerpnoſcźi docžakacź
njemóžeſche, zo by ſynka wohladał, kotrohoż ſebi pſchejeſche. Berſwinda
pſchi ſebi rozpominaſche, kak chce dźěcźatko k božej cžeſcźi kubłowacź.

2.

Slepa holcžka.

Schtó móže wopiſacź zradowanja cžłowjeſkeje wutroby, hdyž ſo jeje
nadźije dopjelnjeja? Schtó woſpjetuje nutrne dźakowanja, kotrež we
tajkich wokamikach k njebju ſtupaja? Ale ſchto, hdyž wocžakowane zbožo
doſpołne njeje? hdyž ſo dopjelnjenjo z naſchimi nadźijemi a
wocžakowanjemi njeruna? Wobkhowa tež tehdom wjeſoła dźakownoſcź ſwoje
měſto?

Adalrich wocžakowaſche ſynka a dóſta měſto njoho dźowcžicžku, lubozne
dźěcźatko. Berſwinda ſo po ſwojich boloſcźach Bohu dodźakowacź
njemóžeſche. Jeje wutroba běſche połna wjeſela. Adalrich za Boha žane
ſłowcžko dżaka njemějeſche. Njeſpokojnoſcź pocža ſo w joho wutrobje
ſchěŕſcho rozſydowacź. Cžłowjek, kotrohož wola ſo wote wſchěch zwólnje
dopjelnjuje, žada tež wot Boha, zo by joho žadanja njepſcheměnjene
dopjelnił. Adalrich wobhladowaſche to hako kſchiwdu, zo ſo joho žadoſcź
na wocžakowane waſchnjo dopjelniła njeběſche. A za kſchiwdu ſo
njechaſche dźakowacź.

Je dha na zémi žane wjeſelo doſpołne a bjez zrudoby? Berſwinda ſo na
ſwojim dźěcźatku wutrobnje wjeſeleſche. Ale jedna wěc ju bóle a bóle ze
ſtaroſcźu a bojoſcźu napjelnjeſche: wſchitko na to pokazowaſche, zo je
ſo dźěcźatko ſlepe narodźiło. A na cžož ſebi macźeŕ najprjedy z bojoſcźu
ani pomyſlicź njewěrjeſche, bu ſkóncžnje zrudna wěſtoſcź.

Z wyſokoho hrodu runje tak derje, kaž nizkeje khěžki namaka powjeſcź
ſwój pucź do ſwěta, a bórzy ſo z wobžarowanjom powjedacź pocža, zo je
dźěcżatko na hrodźe ſlepe.

To běſche cźežki raz za ſtarſcheju. Berſwinda pſchi ſebi ſylzy
ronjeſche, zo dźěcźatko njebudźe móc jej do wocžow pohladowacź. „Wbohe
ſtworjeńcžko“, tak zdychowaſche, „cźas žiwjenja budże tebje cźma
wobdawacź. Swoje žiwe dny ſwoju macźeŕ njewohladaſch. Wſcho rjane,
ſchtož je boža wſchohomóc na njebjeſach a na zemi ſtworiła, woſtanje za
tebje kaž z cžornej płachtu zakryte. O Božo, ſmil ſo nad joho
hubjenſtwom.“

Adalrich z cźežkej wutrobu wokoło khodźeſche. Njeſpokojnoſcź we joho
wutrobje ſchěṙſche wotnohi cźěrjeſche a poduſcheſche wſchitke lěpſche
zacžucźa. Njeje dha tu nichtó, kiž by naſtawacy wichor hako dobry
jandźel změrował? Ně! Ale zły duch ſwoje paſle polakowaſche. W njeprawym
cžaſu pſchińdźe rycźeŕ Twjerdoſkał k Adalrichej na wopyt. Adalrich joho
po ſtarym pſchecźelſtwje witaſche, ale widźecź běſche, zo njeje w
najlěpſchich myſlach. Twjerdoſkałej běſche to runje prawje. Wón rycžecź
zapocža: „Aj, aj! Adalricho, ſkoro tebje wjacy njeznaju. Na wjeſołych
rycźeŕſkich towaŕſtwach tebje dawno wjacy njewidźach. A dźenſa tak
kiſale hladaſch, ſchto, ty ſo tola do mnichow abó puſtnikow
njehotujeſch?“ A njecžakajo na wotmłowjenjo, dale mudrowaſche: „Haj
wſchak, haj; to hinak njeje. Žona je tebi kſchidła pſchirězała a
dyrbiſch pěknje doma ſydacź.“

Adalrich pocža ſo z hněwom cžerwjenicź pſchi poroku, hako by ſo wot žony
wobknježicź a wodźicź dał. Twjerdoſkał to kedźbu njemějeſche, ale
pokracžowaſche: „Haj, zo njezabudu: wjele zboža! Kaž ſym ſłyſchał, maſch
ſchwarnoho ſynka. Dyrbiſch pilnje kolebacź a njetrjebamy cźe nihdźe
wjacy hladacź.“

Adalrich prajeſche: „Dźakuju ſo dobroho ſłowa. Ale wěrna powjeſcź njeje
k tebi dóſchła. Nimam ſynka, kaž ſebi žadach, ale holcu.“

Na to rjekny Twjerdoſkał: „Ach, ſchto je to wo to. Rjana holcžka ſo tež
njezacpěje. Tu je ſebi wěſcźe pobožna Berſwinda wot Boha wuproſyła. Wona
je na tebi dobyła; pſchetož Bóh je na nju bóle poſłuchał, dyžli na
tebje. Njejſy hiſchcźe doſcź pobožny.“

Adalrich měnjeſche: „To njewěm, na koho je Bóh poſłuchał. Moje dla je mi
wſchitko jene.“

Zaſy nazběhny Twjerdoſkał: „Wobžaruju jeno to, zo změjeſch nětko za
ſwojich pſchecźelow mjenje cžaſa, hacž ſy to prjedy měł. Dawno ſmy z
tobu njeſpokojni, zo tebje tak zrědka wohladamy. Kak budźe to hakle
nětko. To budźeſch po cyłych dnjach ſwojej lubej dźowcžicžcy do wocžow
hladacź, a wona budźe ſo na tebje poſměwkowacź. Pſchi tym zabudźeſch na
ſwojich pſchecźelow a rycźeŕſke wjeſela.“

Adalrich běſche hižom prjedy zacžuwał, kak jomu waka njeſpokojnoſcźe
wutrobu kuſa. Ale pſchi poſlednich ſłowach Twjerdoſkała běſche jomu, kaž
by ſo jomu do wutroby kłóło. Lědym ſwój hněw wobknježeſche a wotmłowi z
krótka: „Budu hladacź, hdźež ſo mi zechce.“

Twjerdoſkał chcyſche joho změrowacź, prajicy: „Njehněwaj ſo na ſłowo
pſchecźela, kotryž ſo na twojim zbožu wutrobnje wjeſeli. Wěŕ mi,
wſchitcy ſuſodźa budźeja tebi zawidźecź, hdyž twoja dźowcžicžka hako
lubozna knjeńka do ſwěta ſtupi.“

Adalrichowe wotmłowjenja buchu pſchecy krótſche. Twjerdoſkał ſo bórzy
porucži, a podawſchi wuſměſchenomu pſchecźelej ruku, ſkocži na ſwojoho
cžornucha a jěchaſche w njemdrym kołſu na ſwój hród. Joho wutroba ſo
ſpokojnje ſmějeſche, dokelž běſche ſymjo pſchekory do Adalrichoweje
hordeje wutroby zaſyte.

3.

Zaſtorcžene dźěcźo.

Twjerdoſkałowe ſymjo běſche we Adalrichowej wutrobje derje pſchihotowanu
rolu namakało a njekomdźeſche ſo ze ſkhadźenjom.

Z dołhimi krocželemi kracžeſche Adalrich po jſtwje a pſchemyſleſche
Twjerdoſkałowe ſłowa. A bóle na nje myſleſche, bóle zdachu ſo jomu
pſcheſchcźipne a wuſměſchne bycź. Cžorne mrócžele w joho duchn
naſtawachu a joho pohladowanjo bu dale a cźmowiſche, joho krocžele
ſpěſchniſche. — Schto ſo we nim wari? Nicžo dobre to bycź njemóže.

Na dobo zaſtaji Adalrich ſwoje krocžele, zawjertny ſo k durjam a
cźěrjeſche do jſtwy, hdźež Berſwinda pſchi kolebcy dźěſcźa ſedźeſche a
ſo ze ſtyknjenymaj rukomaj k Bohu modleſche. Połny hórkoſcźe rjekny
ſwojej mandźelſkej: „Płacźu dha runje ja pſched Bohom hako wulki
hrěſchnik, zo je Bóh njezbožo a hańbu na mnje póſłał, kaž ſo žanomu z
mojoho ſplahu hiſchcźe ſtała njeje?“

Berſwinda chcyſche joho změrowacź a rjekny: „Njehněwaj ſo, luby mužo!
ale wopomń, ſchtož je Jězus Khryſtus wo tamnym ſlepym prajił: „Nic
ſtarſchej ſtaj hrěſchiłoj; ale zo bychu ſo ſkutki bože na nim wozjewiłe,
— toho dla je ſo ſlepy narodźił. — Z tymile ſłowami ſo tróſchtuju. Schtó
wě, kajke wotpohlady ma Bóh z naſchim dźěcźatkom.“

Adalrich zawoła: „Za tajke ſkutki bože ſo nanajrjeńſcho podźakuju.“

Bereſwinda dźeſche: „Njerycž tajke Boha hanjenjo. Schtó wě, ſchto je k
cžomu dobre.“

Zaſy rjekny Adalrich z hórkim ſłowom: „Haj, tebi je wſchitko prawje,
byrnje tebi kožu pſchez wuſchi ſcźahnyli, a ludźo z porſtami za tobu
pokazowali. Za cžeſcź naſcheje ſwójby žanoho zacžucźa nimaſch.“

Naſtróžena wotmłowi jomu Berſwinda: „Ale kajki ty tola dźenſa ſy, luby
mužo! Tajke rycže ženje wjedł njejſy. Te ſo kſcheſcźanej njezaleža.
Njebojiſch ſo Boha?“

Nahle rjekny Adalrich: „Schto, ja ſo bojecź? Ja ſo nikoho njeboju.
Napſchecźo mi hiſchcźe žadyn wobſtał njeje. — Ale tule hańbu ja
njeznjeſu a ſebi lubicź njedam.“

Berſwinda prajeſche: „To žana hańba njeje, ale domapytanjo bože.“

Z wjetſchim hněwom złobjeſche ſo Adalrich: „Hacž hańba abó domapytanjo,
— to mi jenak wjele płacźi. — Ně, dołho doſcź ſym to pſchi ſebi noſył,
ale njeznjeſu to wjacy. Prjecž dyrbi z mojeju wocžow.“

Berſwinda pſcheſtróžana ſtany a rjekny z porokom: „Schto tola rycžiſch!
Njerozemju, ſchto chceſch. Ach, Twjerdoſkał je tebje ſchcźuwał. Proſchu,
bjeŕ ſo pſched nim na kedźbu. Wón twój pſcheeźel njeje, ale chce naſche
njezbožo.“

Hordźe wupſcheſtrje ſo Adalrich a ſtupiwſchi pſched płakacu mandźelſku,
rjekny ze ſnrowym hłoſom: „Schto, wucžicź mje chceſch? Nawukń najprjedy
ſama, holcy widźenjo dacź, a potom někoho wucž. — Ně, ja ſym prajił a na
tym woſtanje: prjecž holcu z mojejn wocžow.“

Roznjemdrjeny cźěrjeſche po tutych ſłowach ze jſtwy a zapraſkny durje za
ſobu, zo wokna zaſchcźercžachu. Zawoławſchi ſłužownika, porucži jomu, zo
dyrbi dźěcźo hnydom z hrodu wotnjeſcź.

Berſwinda pak za Adalrichom běžeſche, padny w joho jſtwje pſched nim na
koleno a proſcheſche Boha dla wo ſmilnoſcź: „Schto je tebi njewinowate
dżěcźatko cžiniło, zo takle napſchecźo njomu zakhadźeſch? Twoje dźěcźo
to je; ſmil ſo na ſwojej krjeji a mjaſu. Bože dla wzmi ſwoje ſłowo
naſpjet.“

Ale pſchi jeje próſtwach joho ſurowoſcź pſchiběraſche. Adalrich kaž
roznjemdrjeny law zakhadźeſche, a wuſtorka Berſwindu hrubje ze jſtwy.

Berſwindźe pozhubjowachu ſo myſle. Na poł morwa pſchińdźe do ſwojeje
jſtwy a cźiſny ſo w hórkich ſylzach na kolebku lubowanoho dźěſcźa.
Słužownik zaſtupi, zo by porucžnoſcź ſwojoho knjeza dopjelnił. Widźicy
boloſcź macźerje, woſta pſchi durjach ſtejo a ſylzy jomu do wocžow
ſtupachu. Dołho tak ſtejo woſta a cžakaſche, hacž by ſo macź wupłakała.
Ale móźe macź pſcheſtacź płakacź wo ſwoje dźěcźo, kotrež ma na tajkele
waſchnjo zhubicź?

Adalrichown porucžnoſcź dyrbjeſche ſłužownik dopjelnicź. Toho dla
pſchiſtupi k kolebcy a žadaſche dźěcźo wot macźerje. Berſwinda ſo pſchi
kolebcy poklakny a Boha proſcheſche: „O Božo, pohladaj z miłoſcźu na
ſylzy macźerje, kotraž tebje za ſwoje dźěcźo proſy. Zakitaj je pſchez
ſwojoho jandźela, zo by ſo jomu ſchkoda njeſtała. Twój jandźel budź joho
pěſtoń, hdyž ja za nim hladacź njemóžu. Wón njech je pſchewodźa na
wſchitkich pucźach, zo by bjez ſchkody tam dóſchło, hdźež Swjecźi tebje
w njebjeſkej kraſnoſcźi widźa.“

Hiſchcźe junu dźěcžatko luboſcźiwje wokoſchi. Potom je ſłužownikej poda
a pſchikaza jomu, zo by je do njedalokoho Scherwaltera donjeſł a tam
Hildegardźe pſchepodał.

Słužownik cžinjeſche, kaž běſche jomu kazane. Hildegarda pſchija
dźěcźatko, a ſlubi, zo je nanajlěpje zaſtara. Z tym chcyſche hrabinſkej
ſwójbje ſwoju dźakownoſcź wopokazacź. Pſchetož běſche wjele lět na
hrodźe ſłužiła a hacž dotal wjele dobrotow wot Berſwindy dóſtawała.

Pola Hildegardy bu dźěcźatko tak wothladane, hako by pola ſwojeje
macźerje było. Žaneje nuzy cźerpjecź njetrjebaſche, dokelž Berſwinda
Hildegardźe cžas wot cžaſa dary ſcźeleſche.

4.

Macźeŕny wopyt.

Hildegarda běſche dowěrna žónſka a wjedźeſche dowěrjenu potajnoſcź pſchi
ſebi ſkhowacź. Jeje wcźipne ſuſodźiny móžachn ſkuſchowacź, kaž chcychu,
wot njeje nicžo njezhonichu. Cźim bóle łamachu ſebi hłowu a hudachu,
cžeje móhło tute dźěcźo bycź, kiž bu woſobniſcho kubłane, dyžli dźěcźi
poddanſkoho luda. Wſchudźom ſo wo ſlepej holcžcy powjedaſche. Skóncžnje
zetkaſchtaj ſo powjedanjo z hrodu z powjedanjom z měſtacžka a potajnoſcź
bě pſcheradźena.

Zhoniwſchi wo tutych rycžach, pocža ſo Berſwinda z nowa wo ſwoje dźěcźo
bojecź. Pſchetož Adalrichowy hněw njechaſche ſo ſtajicź, a po zdalenju
dźěſcźa zdaſche ſo, hako by ſurowy nan wot złoho ducha wobſynjeny był.
Schto by drje wón zapocžał, hdyž by wo tntym powjedanju zhonił?

Berſwinda ſebi w radźe njeběſche, ſchto by cžiniła. A njemějeſche wokoło
ſo nikoho, z kimž móhła wo tym porycžecź.

Wodnjo a w nocy na to myſleſche, ale nihdźe prawoho pucźa njenamaka.
Junu, hdyž běſche Boha zaſy dołho z pobožnymi modlitwami wo pomoc
proſyła, dopomni ſo na ſwoju ſotru Beatricu, kotraž běſche we
burgundſkim klóſchtrje Palma wjerſchnica (abatiſa) knježnow. Ta ſnadź by
radźicź a pomhacź móhła. Adalrich dowoli jej daloki pucź k wopytej
ſotry.

Po dołhim dźělenju ſo ſotſe zaſy widźeſchtaj, ale w kak rozdźělnym
poſtajenju. Berſwinda běſche pſchi wſchitkej nadobnoſcźi cžaſnych kubłow
polna ſtaroſcźow, połna tyſchnoſcźe, połna horja. Beatrica běſche we
ſwojim wotrjeknjenju zbožowna, połna měra a ſwjatoho pokoja. Po prěnich
wopokazmach wjeſela, kajkež zaſywidźenjo dobrych duſchow pſchihotuje,
wobſydny Berſwindźinu wutrobu zaſy jeje wſchědna ſtaroſcź. Berſwinda
ſkoržeſche ſotſe ſwoju nuzu.

Beatrica ju tróſchtowaſche, prajicy: „Bóh, kotryž je dopuſchcźił, zo je
ſo holcžka ſlepa narodźiła, móže jej tež zaſy widźenjo dacź. Njech pak
ſo kažkuli ſtanje, wſchitko je derje ežinjene, ſchtož Bóh cžini. Joho
mjeno budź khwalene.”

Sotſe radn ſkładowaſchtej a wuradźowaſchtaj mjez ſobu, kak by ſo holcžka
z blizkoſcźe Adalricha zdalicź a tola pod dobry a bjezſtraſchny dohlad
ſtajicź móhła. Beatrica ſlubi, zo chce ſo ſama za dźěcźo ſtaracź a je w
blizkoſcźi ſwojoho klóſchtra do dowěrneje ſwójby na tak dołho
pſchepodacź, hacž móhło ſo do klóſchtyrſkich holcžkow pſchijecź. Z
wolóženej wutrobu wrócźi ſo Berſwinda zaſy domoj, dokelž wjedźeſche, zo
budźe dźěcźatko takle najlěpje zaſtarane.

Kaž běſche wotrycžane, ſo ſta. Beatrica ſtaraſche ſo macźeṙſcy za ſlepu
holcžku. Lěta ſo minychu a holcžka nadobywaſche na cźěle a duchu, a we
dźěſcźu wozjewjachu ſo dary, kajkež ſo jeno porědko we tutej ſtarobje
namakaja. Bóh, kiž běſche cźělne wócžko za cžaſne ſwětło zamknył, běſche
z cźim wjetſchej jaſnoſcźu wobdał duchowne wócžko rozoma, kiž ſwoje
pruhi dóſtawa z wěcžnoſcźe. Pod nadohladom a nawjedowanjom Bohu
ſwjecźenych knježnow a we towaŕſtwje dobrych towaŕſchkow nadobywaſche
ſlepa holcžka na cźěle a na dnſchi. Rjenje zroſcźena a ſtrowa na cźěle,
běſche wjele rjeniſcha na dnſchi, kotruž njewobſchkodźena hnada boža
debjeſche. Hrěchi a pſcheſtupjenja, kajkež dźěcźi tak lóhcy wobeńdu,
wona njeznajeſche a nježadaſche. Boža wola běſche jenicžki wjednik jeje
zadźerženja. Pilniſchu a kedźbniſchu poſłuchaŕku na ſłowo bože we
kſcheſcźanſkich rozwucžowanjach njeby lóhey ſchtó namakał. Słyſchane
wěrnoſcźe a wucžby njeběchu pola njeje morwy pokład, z kotrymž ſo rozem
debi a cžaſto hordoſcźi polěk dawa. Ně, jeje žiwjenjo wo tym
ſwědcžeſche, zo je tamne ſwjate wucžby ſebi hłuboko do wutroby
zaſchcźěpiła.

Wſcho to pak tež njemało k jeje zbožu a ſpokojnoſcźi pomhaſche. Druhe
dźěcźo, pola kotrohož kſcheſcźanſtwo cyłu wutrobu a wſchitke mocy
njewobknježi, by ſlepoſcź hako cźežke brěmjo, hako wulke njezbožo
noſyło. Wona pak wjedźeſche, ſo do božeje wole wjeſele podacź a
napſchecźo božej woli widźenjo ſebi ani njepožadacź. Tak běſche cyłe
jeje zadźerženjo luboſtne a kóždomu ſpodobne, a ſlepa holcžka běſche
lubuſchk wſchitkich knježnow a towaŕſchkow.

Cyły cžas njeběſche ſo holcžka ze ſwojej macźerju zeſchła. Beatrica
běſche jej cžaſto wo njej najrjeńſche powjedała a ju lubowacź wncžiła.
Cžaſto ſo holcžka praſcheſche: „Hdy dha moja luba macźeŕka ke mni
pſchińdźe?” Pſchecy dóſtawaſche na tajke praſchenjo njewěſte
wotmłowjenjo a pokazowanjo na pſchichod. Holcžka ſo w tutej nadźiji
wjeſeleſche a tróſchtowaſche ſo lěta dołho z njej. Skóncžnje ſo tež tale
nadźija ſwojomu dopjelnjenju bližeſche a Beatrica móžeſche holežcy
blizki pſchikhad macźerje wozjewicź. Kak licžbowaſche tale nětko dny a
hodźiny k poſtajenomu cžaſej. Kak dołhe běchu jej dny we tutym cžakanju.
Tola woſta pſchi tymle wjeſołym cžakanju jenak pilna a ródna we
dokonjenju ſwojich dźěłow a wobſtaranjow.

W poſtajenym cžaſu macź pſchińdźe. Kajke běſche to wjeſelo za holcžku,
kajka radoſcź za macź, kak zbožowne hodźinki po tak dołhim dźělenju. Kak
ſpěſchnje minychu ſo tele dny. Poſledni dźeń, wjedźeſchtaj Berſwinda a
Beatrica holcžku do klóſchtyrſkeje zahrody. Macź powjedaſche holcžcy wo
kwětkach a róžicžkach, kotrež jej ſchcźipaſche. Holcžka ſo praſcheſche,
kajke ſu?

Berſwinda ze zdychnjenjom prajeſche: „O, zo by ty tola je widźecź
móhła.”

Holcžka rjekny jej: „To ſebi myſlicź njemóžu, ſchto a kak to je:
widźecź. Rycžecź wo tym cžaſto ſłyſchu, ale ſchto to je, to njewěm. Ja
ženje nicžo widżała njejſym.”

Berſwinda prajeſche: „Haj, wbohe dźěcźo! to drje wſchitke naſche myſle
pſcheſaha. My ſebi tele woſobne kubło doſcź njewažimy, dokelž wſchědnje
hladamy a měnimy, zo to hinak bycź njemóže. Nas ſwětłoſcź wobdawa, tebje
cźma pſchikrywa. Wbohe, lube dźěcźo.”

A macź ronjeſche ſylzy a dale rycžecź njemóžeſche. Holcžka ſobu
płakaſche, hdyž macź płakacź ſłyſcheſche. — Hdyž běſche ſo Berſwinda
zaſy změrowała, rjekny: „Sym Boha wjele proſyła, zo by tebi zaſy
widźenjo dał. Haj, wſchědnje joho wo to proſchu, ale wón njecha moju
próſtwu wuſłyſchecź. Rady bych ſwoje žiwjenjo dała, hdyž bych z tym
móhła tebi widźenjo wukupicź.”

Beatrica jej do rycže zaſkocži, prajicy: „Luba ſotra! Twoja macźeŕſka
luboſcż je k wulkomu woporej hotowa. Ale Bóh jón wot tebje nježada a
njebjerje. Wón móže holcžcy njenadźicy wocži wotewricź, hdyž budźe joho
cžas dopjelnjeny.”

Ze zrudnym podacżom wotmłowi macź: „Haj, hdyž budźe jeje cžas
dopjelnjeny, wotewritaj ſo jeje wocži. Ale tehdy njebudźetaj na zemju
hladacź, ale njebjeſa wobhladowacź a Boha widźecź.”

Beatrica rjekny: „Schtó wě, ſchto je k cžomu dobre. Twoje dźěcźo změje
něhdy ſnadniſche zamłowjenjo, hdyž je jedyn dar mjenje dóſtało. Widżenjo
je rjany, ale ſtraſchny dar boži. Ach, k cžomu my ſwoje wocži
nałožujemy! My hladamy na ſwět a naſycźamy ſwoju wcźipnoſcź. Zahladamy
ſo do cžaſnych kubłow a do ſtworjenjow, a njepohladujemy na
ſtworicźerja. Ach, někotromu budźe cžaſne widźenjo wina, zo we
wěcžnoſcźi njebudźe Boha widźecź.”

Wjeſele zawoła holcžka: „Haj, Boha chcyła ja widźecź, a tež tebje, luba
macźi! Hewak nicžo widźecź njecham. A pola Boha tebje wohladam. Njeje
wěrno, macźi, ty tež bórzy do njebjes pſchińdźeſch?”

Tak wobrocźi ſo rycž wot zeḿſkeje bědnoſcźe k njebjeſkej zbóžnoſcźi, a
ſpěſchnje minychu ſo hodźinki pobožnoho rozrycžowanja. Cžas dźělenja ſo
bližeſche. Macźeŕna wutroba běſche połna ſłódkoho tróſchta a wjeſołeje
nadźije. A pſchi dźělenju holcžka hiſchcźe macźeri na pucź zawoła: „Ale,
luba macźi! njezabudź do njebjes pſchińcź. Ja budu na tebje cžakacź.”

5. Dźiw boži.

Zaſy minychu ſo tydźenje we cźichim žiwjenju mjez towaŕſchkami we
klóſchtrje. Slepa holcžka běſche ſwoje dwanate lěto doſpěła. Tu ſo we
klóſchtrje ſwjatocžnoſcż pſchihotowaſche, kotraž wſchitke myſle a rycže
a prócowanja na ſo złožowaſche. Biſkop Erhard, kiž běſche abt we
klóſchtrje Ebershajm=Münſter, běſche wozjewił, zo we bližſchim cžaſu do
klóſchtra Palma pſchińdźe a zo budźe tam ſwjate firmowanjo wudźělecź.
Tale powjeſcź pſchinjeſe nowe žiwjenjo do wutrobow młodych
kſcheſcźankow. Wſchudźom naſta wjeſoła nuznoſcź. Pſchez wucžbu a
pocžinjenjo dobrych ſkutkow pſchihotowachu ſo holcžki na pſchikhad Ducha
ſwjatoho, kotrohož mějachu pſchez modlitwu, napołoženjo biſkopoweju
rukow, a pſchez žałbowanjo z khrizamom dóſtacź.

Młode towaŕſchki njemóžachu dżeń docźakacź, na kotrymž ſwjaty biſkop do
jich ſrjedźizny pſchińdźe. Wſchitko bu nanajrjeńſcho pyſchene a k
powitanju tak wyſokoho hoſcźa pſchihotowane. W dołhim cźahu zrjadowane,
dźěchu holcžki a knježny biſkopej napſchecźo: Prědku zmahowachu ſo
khorhowje wjeſele we powětſe. Zwony ſwoje witanjo ſwjedźeńſcy napſchecźo
ſcźelechu.

Hdyž běchu biſkopa powitali, wobrocźi ſo ſwjedźeńſki cźah k cyrkwi.
Pſchetož prěni pucź biſkopa wjedźe do cyrkwje, hdźež japoſchtołſki
paſtyŕ Boha cžeſcźuje a žiwych požohnuje. Joho druhi pucź płacźi
wotemrjetym. Toho dla dźěſche zrjadowany cźah na pohrjebniſchcźo a
nutrne modlitwy ſo ſpěwachu za tych, kiž ſu k wěcžnomu wotpocžinkej
woteſchli. Biſkop wudźěli wotemrjetym ſwoje požohnowanjo a wuſpěwa zaſy
w cyrkwi poſlednje modlitwy.

Hdyž běſche cyrkwinſka ſłužba dokonjana, bu biſkop pſchi klóſchtyrſkich
durjach powitany. Slepa holcžka biſkopa we mjenje wſchitkich z wutrobnej
rycžu witaſche. Ze ſpodźiwanjom biſkop na holcžku pohladowaſche, a
myſleſche pſchi ſebi, a dopomnjeſche ſo. Njeběſche dha to taſama
holcžka, kajkuž běſche w nocy, prjedy hacž běſche ſo na pucź podał, w
ſonje widźał? Haj, to wona běſche, ale tudy ſlepa, w ſonje pak widźaca.
Biſkop njemóžeſche ſebi tele dźiwne podeńdźenjo wujaſnicź, dokelž tule
holcžku prjedy ženje widźał njeběſche.

Nazajtra běſche ſirmowanjo. Najprjedy ſo boža mſcha ze ſwjedźeńſkej
pychu dźeržeſche. Knježny ju z luboznym ſpěwom pſchewodźachu a wutroby k
pobožnoſcźi zahorjachu. Po božej mſchi rycžeſche biſkop wot wołtarja k
zhromadźenym wěriwym a rozeſtajeſche dary a hnady ſwjatoho Ducha.
Kedźbnje poſłuchachu młode kſcheſcźanki, kotrež w běłych draſtach pſched
wołtarjom ſtejachu. Na to ſpěwachu ſo próſtwy a wukonjachu ſo wobrjady,
kaž ſu wot cyrkwje za wudźělenjo ſwjatoho firmowanja wuſtajene.

Za ſlepu holcžku běchu mjeno Othilia wuzwolili. Biſkop ſo jej bližeſche
napołoži jej ruku, žałbowaſche ju na cžole z khrizamom, prajicy:
„Othilia, woznamjenjam cźe ze znamjenjom kſchiža a firmuju tebje z
khrizamom ſpomoženja we mjenje Wótca a Syna a Ducha ſwjatoho. Amen.”

Ale, ſchto ſo to njecžini? Lědym běſche ju biſkop žałbował, běſche jej,
kaž by ſo huſty zawěſchk z jeje wocžow ſcźahnył, — wokoło njeje je
ſwětło, — wona widźi, — ale njewěri ſebi hladacź, — k njebju pozběhuje
wocži w nutrnym dźakowanju.

Swjate wobrjady (ceremonije) běchu dokonjane, ale Othilia klecžeſche
hiſchcźe na ſwojim měſcźe. Lud běſche ſo rozeſchoł, ale Othilia tam
woſta. Kmótra, kotraž běſche ju k firmowanju wjedła, ſkóncžnje
pſchiſtupi, a pſchimny ju za ruku, prajicy, zo je cžas woteńcź.

„Ach,” rjekny Othilia, „woſtaj mje. Tudy je tak rjenje. Tak rjenje tu
hiſchcźe ženje było njeje. Mi je, kaž bych w njebjeſach była.”

„Schto cžiniſch?” wopraſcha ſo kmótra, „ſchto ſo tebi dźije?”

„Ach, njewěm, hacž ſo mi dźije abó nic; ale ja widźu,” wotmłowi Othilia.

Kmótra jej njewěrjeſche a běžeſche, knježnam wupowjedacź, zo ſlepa
holcžka tak dźiwnje rycži a njecha cyrkej wopuſchcźicź.

Wokoło Othilije zhromadźichu ſo knježny a jeje towaŕſchki, a ze
ſpodźiwanjom ſo pſcheſwědcžichu, zo je Bóh na njej wulki dźiw ſwojeje
hnady dokonjał. Zhromadnje ſo Bohu za hnadu dźakowachu a wjedźechu
wobhnadźenu holcžku do wobydlenja.

Beatrica pak prajeſche: „Hlej, luba cźeta! Bóh je nutrne próſtwy twojeje
macźerje wuſłyſchał. Ty ſy hižom na zemi to dóſtała, ſchtož ſy ſebi
hakle za njebjeſa žadała. Njezabudź cžas žiwjenja, kak wulke wěcy je
Knjez na tebi cžinił. Woſtań jomu za to dźakowna.”

6. Zaſy widźenjo.

Bóh běſche Adalrichowe mandźelſtwo hiſchcźe z pjecź dźěcźimi žohnował.
Schtyrjo ſynojo běchu Hugo, Etich, Adalbert a Batach, a dźowka rěkaſche
Roſwinda. Wſchitke k wjeſelu ſtarſcheju roſcźechu a na cźěle a duchu
nadobywachu. Adalrich mějeſche na nich ſwoje wjeſelo, na ſlepu holcžku
pak ženje njeſpominaſche. Berſwinda z nim tež ženje wo njej
njerycžeſche; pſchetož Adalrich běſche ſebi to krucźe zakazał. Ale ze
ſwojimi dźěcżimi móžeſche bjez zadźěwka wo njej powjedacź. Te rady wo
njej powjedacź ſłyſchachu.

Berſwinda dóſta wot Beatricy powjeſcź wo tym, kak je jeje ſlepa dźowka
na ſpodźiwne waſchnjo widźenjo dóſtała. Najprjedy to wěricź njechaſche,
ale hdyž bu jej to znowa wobkrucźene a nadrobnje rozpowjedane, padny na
kolena a ze ſylzami ſo Bohu dźakowaſche, zo je jeje próſtwy ſkóncžnje
wuſłyſchał.

Berſwindźina wutroba běſche połna wjeſela a njemóžeſche wſchitke tele
zbožo wobſahnycź a we ſebi khowacź, ale chcyſche ſo pſchez ſobudźělenjo
wolóžicź. Ta powjeſcź tola tež Adalrichowu wutrobu zmjehcži a zwjeſeli.
W tutej nadźiji zebra Berſwinda wſchě ſwoje mocy a dźěſche z pukotacej
wutrobu k Adalrichej, zo by jomu zjewiła, zo je ſlepa holcžka na
ſpodźiwne waſchnjo widźenjo dóſtała.

Adalrich na nju poſłuchaſche a daſche jej dorycžecź a wſchitko nadrobnje
rozpowjedowacź. Ale jejne zbožo njezapopadny joho wutrobu. Ta woſta
twjerda, zymna.

Hdyž běſche Berſwinda dorycžała a žadoſcźiwje na wjeſołe wotmłowjenjo
cžakaſche, rjekny Adalrich z wuſměſchkom: „To ſu žonjace baſnicžki. To
někomu druhomu powjedaj, jeno mi nic. Wyſche toho je wona za mnje morwa.
Schtóž mi zaſy wo njej něſchto naſpomni, njech ſo mje njehlada.”

Zaſy wuſtupowaſche hněw na joho cžole a Berſwinda njewěrjeſche ſebi
wjacy, jomu wo Othilii rycžecź. Ale móže jeje hort mjelcžecź wo zbožu,
kotrež jeje wutrobu pſchepjelnjeſche? Hdyž njemóžeſche z mandźelſkim wo
njej rycžecź, powjedaſche z dźěcżimi cžim wjacy wo zdalenej ſotſicžcy,
kotraž je dołho, dołho ſlepa była a pſchez dźiw boži widźenjo dóſtała.
Dźěcźi to rady ſłyſchachu a napraſchowachu ſo na ſotſicžku. Wſchitke
žadachu, zo móhłe ju wohladacź a proſchachu macź, zo by tola po nju
póſłała. Zrudnje jim macź prajeſche, zo njeje móžno, po nju póſłacź.

Othilia woſta w klóſchtrje a wudoſpołujeſche ſo we wſchitkich wěcach,
kotrež k dobromu waſchnju a kſcheſcźanſkomu žiwjenju ſłuſcheja. Derje a
lóhey wuknjeſche a nahromadźi ſebi telko mudroſcźe a wědomoſcźe, zo ſo
wucženi mužojo nad tym ſpodźiwachu. Najwažniſcha naležnoſcź woſta jej
pſchecy wudoſpołnjenjo we póccźiwoſeźach a Bohu ſpodobnych pocžinkach.
Wſchak bjez tutych žana mudroſcź a rjanoſcź a woſobnoſcź nicžo
njepłacźi. Běſche Othilia prjedy hižom zahorjena za boži zakoń a
bohuſłuženjo była, tak netko jeje dźakowna luboſcź k Bohu žaneje mjezy
njeznajeſche.

Othilia płacźeſche, hacž runje žane ſluby cžiniła njeběſche, tola we
klóſchtrje hako pſchikład, kotryž knježny z wjeſołoſcźu wobhladowachu a
po móžnoſcźi ſcźěhowachu. Tudy běſche Othilia zbožowna a nježadaſche
ſebi, ſwjatu cźiſchinu klóſchtyrſkich murjow wopuſchcźicź. Kaž ponižna
fijałka chcyſche zakhowana a njeznata woſtacź a we zakrytoſcźi Bohu
ſłódku wóń dobrych ſkutkow woprowacź. Ale Bóh běſche jej druhi pucź
pſchihotował.

Starſchi ſyn Hugo běſche mjeze wſchitkimi Adalrichowy lubuſchk, a nanowa
wutroba cyła na nim wiſaſche. Běſche to, kaž cheył nan pſchez luboſcź k
tutomu dźěſcźu narunacź, ſchtož běſche pſchez ſurowoſcź napſchecźo
ſlepej dźowcžicžcy zhrěſchił. A dźiwna wěc: Hugonowa wutroba ſo najbóle
zahoṙjeſche, hdyž Berſwinda wo ſlepej, ale wot Boha rozſwětlenej Othilii
powjedaſche.

„Ja chcu ju widźecź,” rjekny Hugo. „Ja ju wohladam a wona dyrbi k nam
pſchińcź,” wobkrucźeſche khróble, zepjerajo ſo na ſwoje dobycźa, kotrež
pſchi ſwojich žadanjach pola nana pſchecy mějeſche. Z dobycźeŕſkej
dowěru dźěſche k nanej a proſcheſche joho, zo by po Othiliu póſłał.
Prěni krócź pſchecźiwjeſche ſo Adalrich ſynowomu žadanju a njedopjelni
joho próſtwu. Krucźe jomu z hroženjom zakaza, zo wo Othilii ženje wjacy
pſched nim rycžecź njeſmě.

Hugo njerycžeſche z nanom wjacy wo Othilii, tola joho žadoſcź za
ſotſicžku njehaſny, ale wobkrucźeſche ſo bóle a bóle we joho wutrobje.
„Ja chcu a budu ju widźecź,” tak pſchi ſebi prajeſche. A cźim wjacy z
macźerju wo njej powjedaſche a pſchi ſebi rozmyſleſche, kak by ſwój
wotpohlad dokonjał. Najprjedy chcyſche ſam do Palmy hicź, a ju tam
wopytacź. Bórzy pak ſam ſpózna, zo by jomu to jeno mało pomhało, dokelž
by ju tola bórzy zaſy wopuſchcźicź dyrbjał. A druhe dźěcźi njebychu
nicžo z toho měłe, kotrež ſo tež na ſwoju ſotru wjeſelachu.

„Ja po nju póſcźelu,” rjekny ſkóncžnje macźeri. „Hdyž jeno ju nan
wohlada, njezměje nicžo wjacy napſchecźo tomu.” Z dowolnoſcźu macźerje,
ale bjez nanowoho wjedźenja póſła Hugo poſoła do Palmy a kazaſche
Othilii, zo by khwatajcy k nim pſchiſchła, dokelž chcedźa ju wſchitcy
rady wohladacź.

Othilia ſo na tutej powjeſcźi zwjeſeli; pſchetož tež jeje wutroba
žadaſche dale a bóle, macź a nana a bratrow a ſotru wohladacź. Beatrica
jej rady ſwoju dowolnoſcź da. Pſchi woteńdźenju prajeſche Othilia: „Ja
du, ale bórzy zaſy pſchińdu a pſchecy pola was woſtanu.”

Beatrica hinak měnjeſche a rjekny: „Luba cźeta! Ty dźeſch tebi njeznaty
pucź, ale pola nas twoje měſto njebudźe. Ty dźeſch a Bóh tebje powjedźe
a joho jandźel budźe tebje pſchewodźecź. Ty póńdźeſch ſwój woſebity
pucź. Bóh chcył dacź, zo bychu ſo naſche pucźe něhdy we njebjeſach zaſy
zjenocźiłe.”

Beatrica da Othilii zakitne pſchewodźeńſtwo a najwutrobniſche pſchecźa a
poſtrowjenja ſobu na pucź. Z cźežkej wutrobu dźěleſche ſo Othilia wot
ſwjatoho měſta, hdźež běſche telko lět we zbožu pſchebywała a božu hnadu
tak ſpodźiwnje dóſtała.

Na Adalrichowym hrodźe cžakaſchtaj Berſwinda a Hugo žadoſcźiwje na
pſchikhad Othilije. Druzy nicžo wo tym njewjedźachu. Tydźenje ſo mjez
tym minychu.

Junu popołdnju ſedźeſche Adalrich z mandźelſkej a dźěcźimi na wěrſchnym
wutwarku ſwojoho hrodu, z wotkelž ſo daloki wuhlad po kraju
poſkicźeſche. Wjeſoła zabawa a rozrycžowanjo wjeſeleſche ſwójbu. Nadobo
ſo dohladachu, kak ſo cžródka ludźi na konjoch k hrodej bliži a ſrjedźa
nich ſedźeſche holcžo na běłym konju.

„Schto to?” zawoła Adalrich z wcźipnym podźiwanjom. „Dźenſa žadyn wopyt
njewocžakuju a cźile ludźo ſu mi njeznacźi.”

Z wjeſołoſcźe wutroby zawoła Hugo: „Aj, to je wěſcźe moja ſotſicžka
Othilia.”

„Schto, Othilia?” zahrimota nan a joho wocži błyſki ſapaſchtaj.

To widźicy, padny Hugo pſched nim na kolena a proſcheſche: „Wodaj, luby
nano! wodaj moju khróbłoſcź. Chcych ſwoju ſotſicžku rady wohladacź a ſym
toho dla po nju póſłał.”

„Bjezbóžne dźěcźo!” zawrjeſkny Adalrich a morſny ze ſylnej pjaſcźu do
ſwojoho ſyna. Hugo zakſchikny a wali ſo k zemi a woſta kaž morwy ležo.
Adalrich ſo ſtróži, hdyž ſwojoho lubuſchka na zemi wupſcheſtrjenoho
widźeſche. We wutrobje tamaſche ſwoju njewobknježenu nahłoſcź a
prócowaſche ſo ſam, ſyna zaſy k žiwjenju zbudźicź. Nanowe ſylzy kapachu
na blěde woblicžo ſyna.

Mjez tym běſche tamny cźah ludźi na hród pſchiſchoł. Berſwinda běžeſche
napſchecźo a pſchiwjedźe Othiliu za ruku k nanej. Othilia poklakny ſo
pſched nanom a koſcheſche joho ruku a pohladowaſche ze ſwojimaj
njewinowatymaj wócžkomaj k njomu.

W Adalrichowej wutrobje zacžucźa wojowachu. Lód joho wutroby pocža tacź
a nanowſka luboſcż dobywaſche. Adalrich pſchija Othiliu pſchecźelnje a
koſcheſche wocži, kotrejž běſche Bóh ſpodźiwnje wuſtrowił.

Hugo móžeſche ſo hakle po dołhej khoroſcźi pſchitomnoſcźe ſwojeje ſotry
wjeſelicź.

7. Swjaty ſlub.

Z pſchikhadom Othilije běſche na Adalrichowy hród nowe žiwjenjo
zacźahnyło. Berſwindźe běſche, hako by po cźežkej khoroſcźi wotkhorjeła.
Othilia wopokazowaſche ſtarſchimaj a bratram wulku luboſcź a jeje rjane
waſchnjo dobywaſche jej wutroby wſchitkich. Nan wiſaſche nětko z cyłej
wutrobu na njej a wjele krócź ſwoje dotalne njelubozne zadźerženjo
napſchecźo njej wobžarowaſche. Joho hordy duch ſo pocža pod zakoń
luboſcźe zhibowacź.

Žiwjenjo pola nana poſkicźowaſche wjacy wjeſela, dyžli pſchebywanjo w
klóſchtrje. Tu mějeſche Othilia rjane, wudebjene jſtwy, — tam mału
jſtwicžku bjez pychi. Tudy běſche wſchón naporjad k wolóžnoſcźi a
mjehkoſcźi žiwjenja, tam kaž pola najkhudſchoho robocźana. Tudy běſche
dobra jědź a picźo na wuběrk, tam we klóſchtrje khuda jědź a wjele
poſcźenja. Tudy wobdawaſche ju podwolne ſłužowniſtwo, tam běſche prócu a
dźěło měła. Tudy mějeſche pyſchnu draſtu za ſwoje cźěło, tam jednore
klóſchtyrſke woblecženjo. Tudy zabawjeſche ju wjeſołe towaṙſtwo, tam
cźicha ſamota z Bohom.

A tola ſo Othilii wſchitko to prawje njeſpodobaſche a jeje wutrobu
njeſpokojeſche. Bě jej to pſchewjele rozpjerſchenja. Swoje žiwjenjo wona
wot prjedawſchoho njewotměni, kaž běſche w klóſchtrje było, tak wjele
hacž ſo jeno někak z nětcžiſchimi wobſtejenjemi zjenoſcźicź daſche. Ale
po cžaſu ſo bóle a bóle pſcheſwědcži, zo tudy tola njemóže tak Bohu
ſłužicź a ſo za duſchu ſtaracź, kaž běſche tomu w klóſchtrje
pſchiwuknyła a kaž chcyſche tež nětko rady cžinicź.

Toho dla proſcheſche nana, zo ſměła ſo zaſy do klóſchtra wrócźicź. Nan
jej to njedowoli a jeje próſtwy jeno njerady ſłyſcheſche: „Lědym cźe
mamy a dyrbjeli tebje z nowa zaſy zhubicź? Ně, ty nas wjacy
njewopuſchcźiſch.”

Othilia wotmłowi: „To na ſwěcźe hinak njeje: krótki cžas ſmy hromadźe a
zaſy ſo rozeńdżemy. Ale w njebjeſach ſo zaſy wohladamy a na wěcžne
hromadźe woſtanjemy. Zo njebych njebjeſa zhubiła, chcu zaſy do
klóſchtra.”

Adalrich rjekny: „Wſchak my do klóſchtra njeńdźemy a tola chcemy tež do
njebjes.”

Othilia: „Do njebjes wjedu wſchelake pucźe, ale mi je, kaž by mój pſchez
klóſchtyr ſchoł.”

Adalrich: „Ty ſy młoda a njeznajeſch hiſchcźe ſwět. Prjedawſche
pſchiwucženjo tebje ſlepi. Docžakaj jeno a tebi budźe ſo hiſchcźe prawje
ſpodobacź.”

Othilia: „Swět zeznacź njecham. To ſo ženje bjez ſchkody njeſtanje.
Doſcź je mi, zo Boha zeznaju a wohladam. Młoda drje ſym, ale tola ſo mój
wopor Bohu ſpodoba.”

Adalrich: „Ty žaneje luboſcźe k nam nimaſch, hdyž chceſch nas zaſy
wopuſchcźicź?”

Othilia: „Ja žaneje luboſcźe k wam? O, žiwjenjo bych za was dała. Ale
wjacy wam pomham w klóſchtrje, hdyž z lnbymi ſotrami ſo za was k Bohu
modln a ſwoje wopory Bohu za was podawam.”

Adalrich: „We ſwěcźe móžeſch z dobrym pſchikładom runje tak wjele a
wjacy cžinicź, dyžli w klóſchtrje z modlenjom a pokucźenjom.”

Othilia: „Kiž chcedźa doſpołni bycź, tym je klóſchtyrſke žiwjenjo
radźene.”

Adalrich: „Schtó tebi wobara, we ſwěcźe tak žiwa bycź, kaž w klóſchtrje?
— Ně, woſtań pola nas a ja tebi we wſchitkim wolu woſtaju.”

Dokelž běſche Othilia we klóſchtrje woſebje tež poſłuſchnoſcź nawuknyła,
a hako nalěpſchi wopor zeznała, podcźiſny ſo nanowej woli. Běſche
wjeſoła, zo jej nan hewak we wſchitkim wolu woſtaji. We wutrobje
zwjeſelena, dźěſche krocžel dale a woprowaſche Bohu ſlub knježniſtwa na
cžas žiwjenja. „Chcu něhdy do towaŕſtwa tych, kotſiž w běłych draſtach
jehnjo pſchecy ſcźěhuja, hdźežkuli dźe.” Tak pſchi ſebi wobzamkny a Bohu
ſlubi.

Wobſtajnoſcź jeje wole bu hiſchcźe wjele ſpytowana. Hiſchcźe junu
ſahaſche Twjerdoſkał do jeje žiwjenja. Wón žadaſche za ſwojoho ſyna
Othiliu do mandźelſtwa. Adalrich zwjeſeleny tónle namjet pſchija, a
khwatajcy Othilii zjewi, prajicy, zo je to za nju wulke zbožo. Othilia
bjez dołhoho rozmyſlenja namjet wotpokaza: „Sym ſebi toho za nawoženju
wuzwoliła, kotryž je mi wocži wotewrił. Druhomu njecham a njebudu
pſchiſłuſchecź.”

Adalrich rjekny: „Sym jomu ſwoje ſłowo dał a ty dyrbiſch poſłuchacź.”

Othilia wotmłowi: „Ale mi ſy prjedy ſłowo dał, zo mi we wſchitkim wolu
woſtajiſch. A prěnje ſłowo płacźi.”

Zaſy prajeſche Adalrich: „Njechaſch=li z dobrym, dyrbiſch ze złym. Ale
twoja wola ſo ženje njeſtanje.”

W Adalrichu pocža ſtary hordy duch wocucźowacź. Hdyž Othilia to pytny,
njerjekny nicžo, ale ſkoržeſche macźeri nuzu. Z macźeṙnej dowolnoſcźu
wopuſchcźi ſkradźu nanowy hród a wuměni ſwoju draſtu z proſcheŕku,
kotruž ducy nadeńdźe. Potom ſo ſkhowa, hdźež jeno macź wo njej
wjedźeſche.

Adalrich zaſy zakhadźeſche a daſche Othiliu wſchudźe pytacź, ale
njemóžeſche ju namakacź. Běſche ſo tak na nju zwucžił, zo ſo jomu bjez
njeje ſtyſkaſche. Tak ſo joho wutroba zaſy zmjehcži a Adalrich zjewi, zo
jej žadyn zadźěwk kłaſcź njecha, ale zo ſmě žiwa bycź, kaž chce.

Berſwinda tule ſpokojacu powjeſcź Othilii póſła. Othilia ſo zaſy k nanej
wrócźi.

8. Zbóžna ſłužba.

Adalrich ſłowo dźeržeſche a Othilii wolu woſtaji. Haj, wona ſebi joho
wutrobu tak pſchikłoni, zo wón we wjele wěcach na jeje radu
poſłuchaſche. Jeno w jenej wěcy njechaſche jej po woli bycź, hdyž wona
proſcheſche, zo ſměła do klóſchtra hicź.

Wón prajeſche: „Ja tebje wjacy wot ſo njepuſchcźu. Mi derje njeje, hdyž
ty pſchi mni njejſy. Ja pocžinam ſtary bycź. Ty budźeſch moje wjeſelo a
pomoc na ſtary dźeń. Ty mi něhdy mojej wocži zamknjeſch.”

Othilia dźeſche: „O luby nano! to by ſo pomhacź hodźiło, a nadobo by ſo
moja a twoja wola dopjelniła. A by dobry, Bohu ſpodobny ſkutk dokonjał.”

Adalrich rjekny: „Sym wcźipny, ſchto pak zaſy maſch.”

Othilia wotmłowi: „W cyłym Elzaſu njeje žadyn klóſchtyr za žónſke. Ty
maſch wjele kraja, kotryž puſty leži a tebi žanoho wužitka njenjeſe,
dokelž jón nichtó njewobdźěła. Woporuj něſchto k božej cžeſcźi a natwaŕ
tam klóſchtyr a blizko njoho za ſo wobydlenjo. Tak woſtanjemoj blizko
hromadże.”

Adalrich měnjeſche: „To wſchitko je rjenje, ale njebudźeja twoji bratſa
pſchez to pſchikrótcženi?”

Othilia dźěſche: „Ty móžeſch ze ſwojim cžinicź, ſchtož chceſch a nichtó
nima cźi do toho rycžecź. Moji bratſa njezměja z toho ſchkody, dokelž
změja bože žohnowanjo z twojoho ſkutka.”

Adalrich khwilu pſchi ſebi rozmyſleſche. Na to prajeſche: „Ty maſch
prawje. Ale Bohu njecham puſcźinu dacź. Hdyž ty to žadaſch, dóſtanjeſch
rjanu krajinu z dobrymi kubłami. Hród Hohenburk dha njech tebi ſłuſcha
ze wſami a kubłami, kiž pod nim ſteja, a ze wſchěmi prawami, kiž na nim
wotpocžuja. Wſchitko to budź twoje herbſtwo, z kotrymž ſměſch po ſwojim
ſpodobanju cžinicź. Ja pſchidam a wobſtaram wſchitko, ſchtož k załoženju
klóſchtra trjebaſch. Za ſo žadam jeno bydleńcžko, hdźež bych hoſpodu
namakał.”

Ze ſylzami ſo Othilia nanej za dobrotu dźakowaſche, dokelž běſche wjacy
dóſtała, hacž žadała. A běſche to njemały wopor wot Adalricha; pſchetož
Hohenburk běſche woſobna twjerdźizna a njepſchewinity zakit napſchecźo
njepſchecźelam.

Hnydom powoła Adalrich wuſtojnych twarcow a daſche hród pſchetwaricź po
waſchnju klóſchtrow. Hrodej bu cyrkej pſchitwarjena, kiž bu na mjeno
najzbóžniſcheje knježny a macźerje božeje Marije poſwjecźena. Zboka
cyrkwje běſchtaj dwě khapałcy, jena k cžeſcźi ſwjatoho kſchiža
Jězuſowoho, druha k cžeſcźi ſwjatoho Jana kſchcźenika. Na kromje
wyſokeje ſkały ſtejeſche khapala ſwjatych Jandźelow a w zahrodźe tak
mjenowana khapałka „ſylzow.” K ranju daſche Othilia tſi lipy ſadźicź,
kotrež dyrbjachu k cžeſcźi najſwjecźiſcheje Trojicy roſcź.

Dźeſacź lět trajeſche twarjenjo, prjedy hacž běſche wſchitko tak
pſchihotowane, kaž ſebi Othilia pſchejeſche. Hdyž běſche wſchitko
dokonjane, bu biſkop Leodegar z Autuna pſcheproſcheny, zo by klóſchtyr,
cyrkej a khapale poſwjecźił a knježny do klóſchtyrſkoho zjenocźeńſtwa
pſchijał.

Othilia běſche ſo hižon prjedy dotwarjenja na hród pſcheſydliła. Ze
wſchěch ſtronow pſchikhadźachn pobožne žónſke, kotrež chcychu w jeje
towarſtwje Bohu ſłužicź. W cžaſu poſwjecźenja běſche tam hižon na ſto a
tſicycżi knježnow zhromadźenych, kotrež pak hiſchcźe žadyn wěſty porjad
njemějachu.

Hdyž běſche wſchitke dźěło dokonjane, zhromadźi Othilia ſwoje towarſchki
k wuradźenju wuſtawkow a rycžeſche k nim: „Wěm, najlubſche ſotry, zo za
Jězuſa ženje doſcź cžinicź njemóžemy. Cžeſcźerjow kſchižowanoho Syna
božoho njeſmědźa tež najwjetſche pomorjenja wottraſchicź. Ale zamjezujmy
potomnicam wſchitkón porok, hako bychmy jim njeznjeſne brěmjo
napołožiłe. Naſch dom tak leži, zo dyrbimy dźěłacź. Bjez wjele prócy ani
wody njedóſtawamy. Pſchi tutych dźěłach drje njebychu wſchitke wulku
krutobu znjeſcź móhłe. Toho dla wobmjezujmy krutobu, kotraž by cźěło
moriła a bjez tróſchta za duſchu była. Ženje pak njewoſtajmy tajke
pocžinjenja, kotrež wutrobu rjedźa a poſwjecźeja.”

Wſchitke do jeje rady zwolichu, hacžrunje běſche ſebi někotražkuli
wjetſchu krutobu wuſtawkow žadała.

Draſta tutych knježnow běſche dołha, běła, wobpaſana ſuknja, a dołhi
ſchěroki płaſchcź. Na hłowje mějachu ſchlewjer. Włoſy do dołheju
wopuſchow zplecźene po khribjecźe wiſachu. — W jědźi wobkedźbowachu
wulku poměrnoſcź a cžaſto ſo krucźe poſcźachu. — Wodnjo a w nocy ſo
wjacy krócź k božim ſłužbam a cyrkwinſkim ſpěwanjam zhromadźowachu.
Swoje dźěła ze ſwjatym mjelcženjom a pobožnym rozpominanjom
poſwjecźowachu.

Othilia bu za wěrſchnicu wuzwolena a běſche wſchitkim wucžeŕka a
pſchikład klóſchtyrſkoho žiwjenja. Dokelž běſche we ſwjatym piſmje derje
znata, běchu jeje wucžby a napominanja mócne a pſchez ſwjatoho Ducha
žohnowane. Łacźonſku rycž rozemjeſche a wucžeſche ju knježny, zo móhłe
cyrkwinſke ſpěwanja ze zrozemjenjom a tohodla z wjetſchim wužitkom
ſpěwacź.

We krutoſcźi napſchecźo ſebi Othilia wſchitke knježny pſcheſahaſche a
ſebi ſamej wjacy nakładowaſche, hacž ſebi wuſtawki žadachu. Jecžny khlěb
a zeḿſke płody běchu jeje jědź. K picźu jeno wodu bjerjeſche. Twjerdy
kamjeń běſche jeje hłowak. Wulki dźěl nocy modlenju woprowaſche.
Pobožnoſcź ſo na wſchitke dźěła a ſkutki wupſcheſtrjewaſche. A to wſcho
njeběſche krótke zahorjenjo ſpocžatnoho cžaſa, ale jeje horliwoſcź lěto
wot lěta pſchiběraſche. Tudy běſche pokoj namakała, kotryž ſebi jeje
wutroba žadaſche.

9. Smjercź ſtarſcheju.

Adalrichej njebu dźělenjo wot Othilije cźežke, dokelž mějeſche ju cyle
blizko a móžeſche ju po ſpodobanju wopytowacź. Hdyž běſche we klóſchtrje
wſchitko pſchihotowane a zarjadowane, wobzamkny tež wón wažnu krocžel, k
kotrejž běſche joho Othilijny wopor pozbudźił. Njebjes dla běſche ſo
wona w młodych lětach ſwěta wotrjekła a wón běſche, to dyrbjeſche ſebi
wuznacź, jeno ze ſwětom dźeržał a za njebjeſa jara mało ſkutkował. Ale
hdyž pſchez ſtarobu mocy cźěła woteběracź pocžachu, poſylnjowachu ſo w
duchu myſle, kotrež běchu tam prjedy w ſtronu połožene byłe: myſle na
ſmjercź a wěcžnoſcź. A pſchi tym měnjeſche, zo pola Othilije najlěpje
tróſchta namaka. Tak wobzamkny, zo ſo tež wón na ſtary dźeń ſwěta
wotrjeknje a cyle bohuſłuženju poda.

Tohodla woteda knjejſtwo ſynam a rozdźěli ſwoje kubła mjez nich.
Zarjadowawſchi ſwoje cžaſne naležnoſcźe, cźiſny ſwětne ſtaroſcźe wot ſo
a pſcheſydli ſo ze ſwojej mandźelſkej na Hohenburk, hdźež běſche za
njoho wobydlenjo pſchihotowane. To běſche khudy wumjenk, kiž běſche ſebi
wot ſwojeje bohatoſcźe wuzwolił.

We wſchědnym wobkhadźowanjn z Othiliu pſchiběraſche joho pobožnoſcź a
joho pokutnoſcź ſo podwojeſche. Po njedołhim cžaſu joho boloſtna
khoroſcź napadny a jomu wjele cżerpjenja pſchihotowaſche. K tomu joho
wutrobu dopomnjecźo na prjedawſchu ſurowoſcź napſchecźo Othilii
wobcźežowaſche. Othilia běſche pſchecy wokoło njoho, zo by jomu
wolóžnoſcź cžiniła, joho tróſchtowała, poſylnjała.

Khoroſcź njechaſche woteběracź, ale pſchiběraſche ſkerje a Adalrich
ſpózna, zo cžas joho cžaſnoho pucźowanja k kóncej běži. Hiſchcźe junu
zhromadźi wſchitke ſwoje dźěcźi wokoło ſo. W jich pſchitomnoſcźi dóſta z
wulkej pobožnoſcźu ſrědki ſwjatoſcźenja, z kotrymiž cyrkej khorych na
pucź do wěcžnoſcźe pſchihotuje. Po dokonjanym ſwjatym ſkutku
napominaſche jich hiſchcźe: „Moje lube dźěcźi! Ja ſkoro wot was póṅdu.
Bóh mje pſched ſo žada. Ja chcu pſched njoho hicź, dokelž ſym joho
miłoſcź nazhonił. Nadźijam ſo, zo w joho hnadźe wumru a joho ſud bjez
ſchkody pſcheńdu. Spominajcźe pobožnje na moju khudu duſchu. — Nětko
dyrbju was wopuſchcźicź a na ſwěcźe zawoſtajicź. Bójcźe ſo Boha a
cžeſcźujcźe joho ſwjatu cyrkej. Dźeržcźe mjez ſobu bratrowſku
pſchezjednoſcź. Budźcźe dobrocźiwi napſchecźo ſwojim poddanam a
njezacpějcźe ſwojoho zemjanſkoho ſplahu dla nikoho. Tak ſo Bohu ſpodoba.
We wſchěch wěcach poſłuchajcże na radn ſwojeje ſotry Othilije. Wona je
rozſwětlena we duchu a hudźe wam pſchecy derje radźicź. — Porucžam was
wſchěch do zakita njebjeſkoho Wótca, zo bychmy ſo pola njoho wjeſeli
zaſy wohladali.”

Z cźežkej wutrobu ſo ſynojo z nanom rozžohnowachu, kaž bychu cžuli, zo
joho na zemi wjacy njewohladaja.

Khoroſcź pſchiběraſche a ſmjertne bědźenjo ſo zapocža. Hiſchcźe junu
kazaſche Adalrich Othilii: „Po ſmjercźi proſch za moju khudu duſchu.” Na
to poda ſwěrnej a ſcźerpnej mandźelſkej Berſwindźe rnku a mjez tym zo ſo
cyrkwinſke modlitwy za mrějacych ſpěwachu, wudychny ſwoju duſchu.

Othilia zapocža hnydom nanowu próſtwu dopjelnjecź a woprowaſche wſchitke
ſwoje pacźerje a dobre ſkutki za joho zbóžnoſcź. Krucźiſcho ſo
poſcźeſche a druhe pokucźenja pocžinjeſche.

Pohrjeb běſche, kaž ſo ſłuſcha po waſchnju cyrkwje. Tu njepokazowaſche
ſo zemjanſka pycha, ale pokucźeŕſke žarowanjo. Spěwaſche ſo litanija za
wotemrjetych, pokutne pſalmy a druhe cyrkwinſke ſpěwanja. Tarakaŕſke a
toho runja ſpěwanja, w kotrychž wudowa za mužom ſkiwli abó wudowc za
žonu ſtona, tehdom hiſchcźe njeznajachu, ale cyłu wažnoſcź kładźechu,
kaž to katholſka cyrkej žada, na zaſtupnu próſtwu za duſchu wotemrjetoho
kſcheſcźana. Z tutym wotpohladom Othilia wſchědnje nanowy rów
wopytowaſche.

Berſwinda, kotraž běſche ze ſwojim mandźelſkim pucź pokucźenja
naſtupiła, ſcźěhowaſche joho dźewjecź dnów po joho pohrjebje do
wěcžnoſcźe. Hdyž ſo w khapali ſwjatoho Jana kſchcźenika modleſche, padny
morwa k zemi. Jeje ſynaj Etich a Adalbert, na nanowy pohrjeb proſchenaj,
pſchińdźeſchtaj runje prawje k macźeŕnomu pohrjebej a wudźěleſchtaj
khudym wjele jałmožny, zo by ſo za wotemrjeteju ſtarſcheju z wjele
hortow a dźakownych wutrobow ſpěwało.

Othilia ſo za wotemrjeteju ſtarſcheju wjele modleſche. Z krutym
pokucźenjom, z nutrnym modlenjom, ze wſchelakim pomorjenjom chcyſche
božej ſprawnoſcźi doſcź cžinicź. A za pjecź dnów widźeſche, kak bu
nanowa duſcha wot cžródy jandźelow do njebjes pſchewodźana.

10. Mjez khorymi.

Strowy khoromu njewěri. Schtóž ze ſamſnoho nazhonjenja na ſebi ſamym
njezbožo, horjo, nuzu, khoroſcź, zrudobu njeznaje, njemóže ſebi pſchi
najlěpſchej woli a najmjehſchej wutrobje prawje wujaſnicź, kak cźežcy
tajke wěcy cžłowjeka tłócža. Z tejele winy je na ſwěcźe telko twjerdych,
njeſmilnych wutrobow.

Othilia mějeſche cžucźiwu wutrobu za cuzu nuzu a ſchcźedru ruku k
podpjeranju potrěbnych. Ale to njeběſche někajka pſchinarodźena
mjehkoſcź, ale nazhonjena mudroſcź, nawjedowana wot hnady božeje.
Tohodla myſleſche wona pſchi zarjadowanju ſwojoho klóſchtra hnydom pſchi
zapocžatku tež na pomoc, kotruž bychu tam bědni namakali. Žiwjenjo
knježnow dźěleſche ſo do bohuſłuženja a ſłužby bližſchoho. Bědnoſcź a
njezbožo pyta a namaka pucź k ſobuželnej wutrobje. Hohenburk bu we
krótkim cžaſu měſto, hdźež wobcźeženi ſwój wotpocžink pytachu.

Ale pucź na wyſoku horu běſche za ſtarych a khorych jara wobcźežny,
někotrym ſnadź ſchkódny. Othilia wjedźeſche pomhacź. Wona daſche deleka
na jnžnej ſtronje hory hoſpodu za khorych a khudych natwaricź, kiž bu
pod zakit ſwjatoho biſkopa Mikławſcha ſtajena. Tak bu khorym pucź
zalutowany. Dokelž je ſtaroſčź wo duſchu hiſchcźe wažniſcha wěc, dyžli
zaſtaranjo cźěła, natwari Othilia pſchi horje tež cyrkwicžku za tych,
kotſiž deleka w hoſpodźe pſchebywachu.

Wſchědnje Othilia z hory dele dźěſche, zo by w hoſpodźe khudych, khorych
a bědnych wopytała, khudych z jałmožnu zwjeſeliła, hłódnych z jědźu a
picźom wokſchewiła, zrudnych tróſchtowała, khorym poſłužowała. Pſchi tym
jej knježny po rjadu pomhachu. — Pſchi rjanym wjedrje ſo tajki pucż
derje cžinjeſche, ale z cžaſami naſtawaſche tajke wjedro, zo bu pucź z
hory do doła njemóžny. Tehdy bědni hoſcźo podarmo na pſchikhad knježnow
cžakachu. Toho dla natwari Othilia tež deleka klóſchtyrk, hdźež knježny
w zymje po rjadu pſchebywachu, hdyž běſche pucź z hory abó na horu
wobcźežny abó njemóžny. Tak khori wodnjo a w nocy pomoc dóſtawachu.

Do tejele hoſpody wza dźakowna Othilia tež Hildegardu, kotraž běſche ju
we małoſcźi dlějſchi cžas kubłała. Ze ſwojimaj rukomaj jej poſłužowaſche
a płacźeſche z tym dobrotu, kotruž běſche we ſwojej małoſcźi wužiwała.

Dóſtate dobroty wopłacźecź je rjana wěc. Ale to tež pohan dokonja.
Kſcheſcźanej ſo wjacy zaleži. Tón wě tež dóſtate kſchiwdy z dobrotu
płacźicź, hdyž ſo jomu pſchiležnoſcź k tomu poſkicźuje. Othilii
pſchińdźe njepſchecźel do rukow, kotryž běſche jeje pomocy potrěbny.
Rycźeŕ Twjerdoſkał bu cźežcy ranjeny do hoſpody ſwjatoho Mikławſcha
pſchinjeſeny. Othilia joho hnydom ſpózna a mějeſche woſebitu kedźbnoſcź
za njoho. Hdyž běſche Twjerdoſkał zhonił, ſchtó joho z tajkej luboſcźu
hlada, dopomni ſo na kſchiwdu, kotruž běſche pſched dawnym cžaſom jej a
jeje ſwójbje ſežinił. Wot ſpóznacźa njeběſche daloki pucź k wuznacźu a
ze želnoſcźiwej wutrobu Twjerdoſkał Othilii ſwoje bjezbóžne ſchcźuwanja
wotproſchowaſche.

Othilia jomu wotmłowi: „Schtož ſy napſchecźo mi zhrěſchił, to tebi Bóh
wodaj. Mje hrěſchnicu njeproſch, ale proſch Boha, zo by nam wſchitkim
hnadny ſudnik był. Schtož běſche zlě zamyſlene, je ſo z Boha k naſchomu
zbožu wobrocźiło.”

Twjerdoſkał po tutym wujednanju měrniſcho ſwojomu ſkȯncženju napſchecźo
hladaſche a w rukomaj Othilije wudychuy pokutnje ſwoje duſchu.

Junu pſchińdźe wuſadny cžłowjek k wrotam. Joho napohlad běſche wohidny,
a hrozny ſmjerd wot njoho cźehnjeſche. Othilia jomu jěſcź njeſeſche. Ale
napohlad ju tak ſtróži, zo ju hrózba cyłu pſchewza. Othilia chcyſche ſo
wot njoho wotwobrocźicź. Ale hnydom ſo dopomni, zo mamy dobro cžinicź,
nic jeno, hdyž ſo ſam to lóhcy cžini, ale tež tehdy, hdyž ſo nam to
cźežko abó njemóžno zda. Tak zebra wſchu ſwoju móc, pſchewiny ſłaboſcź
pſchirodnoſcźe, wza khoroho wokoło ſchije a podawaſche jomu jěſcź, kaž
małomu dźěſcźu. Pſchi tym ſobuželnje płakaſche a k Bohu zdychowaſche:
„Knježe, wrócź jomu ſtrowoſcź, abó daj jomu ſcźerpnoſcź.” Bóh wuſłyſcha
žadoſcź ſwojeje ſłužownicy. Khory njeběſche hiſchcźe dojědł a běſche
ſtrowy pſchez božu pomoc, na zaſtupnu próſtwu Othilije.

W hoſpodźe běſche zakazane, khudoho abó khoroho wotpokazacź; ſchtóžkuli
tam pſchińdźe, dyrbjeſche pomoc namakacź. Ale junu běſche ſo pſchewjele
ludźi naſchło a wino njedoſahaſche, kotrež k wokſchewjenju dóſtawachu.
Hdyž bu to Othilii zjewjene a žadane, zo by ſo kóždomu něſchto mjenje
hacž hewak dało, rjekny Othilia z dowěru na Boha: „Njeprawje by było,
hdyž bychmy wbohi lud pſchikrótcžiłe, kotryž ſo na ſwój podźěl wjeſeli.
Schtož ſo na khudych nalutuje, nima božoho žohnowanja. Za nas budźe ſo
Bóh ſtaracź.” A hlej, pſchez dźiw boži napjelnichu ſo karany ſame wot ſo
z winom. Nowa dowěra a wopornoſcź napjelnjeſche wutroby knježnow.

11. Zbóžna ſmjercź.

Tak běſche Othilijne žiwjenjo ſtajny wopor pſched Bohom. A Bóh dawaſche
jej pſchiležnoſcź, tónle wopor pſchez dołhi cžas woprowacź. Sto a tſi
lěta woſtaji ju Bóh na zemi. Tale wyſoka ſtaroba lubjeſche blizku
ſmjercź, a Othilia ſo jeje njebojeſche, dokelž běſche ſo wſchèdnje na
nju pſchihotowała.

Junu běſche ſo ze ſwojimi cźetami Eugeniu, Gundelindu a Atalu w khapali
ſwjatoho Jana kſchcźenika dołho modliła. Stanywſchi wot modlitwy jim
zjewi, zo nětko ſkoro do wěcžnoſcźe woteńdźe. A hdyž běſche jim z
luboznymi ſłowami wo wěcžnoſcźi a jeje radoſcźach rycžała, zdaſche ſo
kaž by by do womory padła. Cźety chcychu ju wubudźicź.

Skóncžnje Othilia wocži wotewri a prajeſche: „Cžohodla ſcźe mje we mojim
ſwjatym wotpocžowanju zatorhnyłe? Běch we towaŕſtwje ſwjateje Lucije a
wužiwach njebjeſke radoſcźe.”

To prajiwſchi póſła ſwoje cźety, kiž běchu do klóſchtra pſchijate, do
khapale ſwjateje Marije, zo bychu jej zbóžnu ſmjercź wuproſyłe.

Hiſchcźe junu zhromadźi ſwoje knježny wokoło ſebje a dóſtawſchi ſwjate
ſakramenty, rycžeſche k nim: „Slepa ſym ſo narodźiła. Bóh je mi wocži
wotewrił. Ja pak ſym jomu ſlubiła, zo ſlepa woſtanu za wſcho, ſchtož
hódne njeje, wot woblicža k woblicžu wobhladane a do wěcžnoſcźe
wobhladowane bycź. Widźicy, tola ſlepa za ſwět wumru, kotryž mje
zaſlepił njeje. Hižon pocžina ſo moje wócžko wojaſnjecź a zerja
wěcžnoſcźe mi ſkhadźeja. Nazdala hižon toho widźu, do kotrohož ſym
wěriła a kotrohož ſym bjez pſcheſtacźa pytała. Jaſny dźeń mi ſkhadźa.
Zady mje leži cžas, kotrohož najſłóncžniſchi dźeń je porno ſwětłu
wěcžnoſcźe ſlepa cźma. — Njezahladajcźe ſo do ſwěta, lube ſotry! Budźcźe
ſlepe za ſwět a hladajcźe ſebi to, ſchtož wuſtawki naſchoho towarſtwa k
poſpěſchenju kſcheſcźanſkoho žiwjenja žadaja. Naſch pucź je cźěmny a
tola nima žaneje cźmy, hdyž we wotwobrocźenju wot hinitych wěcow, we
znjeſenju cźerpjenjow a we pocžinjenju wſchoho dobroho pytamy jenicžcy
cžeſcź toho, kotryž je Wótc ſwětłoſcźow a kotrohož ſwětło do wěcžnoſcże
ſwěcźi.”

Z tajkimi ſłowami napominawſchi, prajeſche Othilia wſchitkim ſotram
božemje. Zlehnywſchi ſo na łožo, kiž bě za mrějacych pſchihotowane, poda
ſwoju duſchn na dnju ſwjateje Lucije do rukow njebjeſkoho Wótca. Sotry
pak jeje duſchu božej miloſcźi porucžachu, pobožnje ſpěwajo: „Pójcźe na
pomoc, Swjecźi boži! — Khwatajcźe napſchecźo, Jandźeljo Knjeza! —
Wzmicźe jeje duſchu a wjedźcźe ju pſched woblicžo Wěrſchnoho! — Khryſtus
njech ju k ſebi wozmje, kiž je ju zawołał. — Jandźeljo njech ju do klina
Abrahamowoho dowjedu. — Njech wozmu duſchu a dowjedu pſched woblicžo
Wěrſchnoho.”

Pius ♣IX.♠ druhi Job.

Hdyž židowſka nowina „Kapitale” ſwjatoho wótca ſměſchicy z Jobom
pſchirunaſche, powuži nowina „Civilta kattolika” pſchiležnoſcź, tele
pſchirunanjo nadrobniſcho rozeſtajecź. Cžitarjam „Krajana” podamy tudy
najwažniſche z tamnoho pſchirunanja.

Pſchi wobhladanju ſwojoho žiwjenja ſmě Pius z Jobom prajicź: „Sprawnoſcź
běſche moja draſta, a kaž z płaſchcźom a krónu woblekach ſo ze ſwojim
prawom. Wócžko běch ſlepomu a noha khromomu. Běch wótc khudych a wěc,
kotruž njeznajach, nanajpilniſcho pſchepytowach.”

Bóh mějeſche ſpodobanjo na Piuſu a rjekny k ſatanej: „Sy tež hižom
kedźbował na mojoho wyſchſchoho měſchnika, kotryž na zemi nima
runjecźa?” Satan wotmołwi: „zawěrno, njeſłuži tebi darmo. Njewozjewuje
cyły ſwět joho ſławu? Žadyn kraj njeje, hdźež bychu joho z khwalbu
njepoſypali. Jedyn praji: „Pius ♣IX.♠ tutón muž boži, je zwjazk naſcheje
pſchezjednoſcźe. Wón je, pſchez kotrohož ſmy žohnowani.” Druhi praji:
„Wuzwoleny ſłužownik boži je pſchiſchoł: pokorny a ſprawny Pius,
najkrucźiſchi róžkny kamjeń Vatikana.” Spytaj pak, a wzmi jomu khwalbu a
daj ju pſchewobrocźicź do hanjenja a ſměſchenja a zběžka: a potom
wohladaſch ſwojoho wyſchſchoho měſchnika.”

A Knjez rjekny: „Cžiń dha, kaž chceſch. Kraj mojoho wyſchſchoho
měſchnika dam do twojeje ruki. Jeno joho woſobje njeſchkodź.”

A Satan woteṅdźe wot knjeza a zawoła ſebi Mazzini=a Garibaldi=a a
puſchcźi jej na bamža. Wonaj napadnyſchtaj Piuſa a mocowaſchtaj joho, zo
do cuzbniſtwa cżekny. Ale wſcho ſo jimaj njeporadźi a ſatan njeběſche z
nimaj doſcź ſpokojom. Wón khwataſche do Pariza a nadeńdźe Napoleona.
Jomu da wón ſwoje rozkazy a Napoleon je derje zapſchija. Pod zakrywom,
hako by bamža ſchkitował, ſkutkowaſche ſam derje za ſatana. A cyła hela
wótſe wołaſche: „Pěknje tak, Bonaparte!” A hiſchcźe wótſiſcho ſława
wołachu, hdyž ſebi Napoleon Kamillo Kavura hako ſwěrnoho pomocnika
pſchija. Napoleon a Kavur zapocžeſchtaj ſwoje wuradźowanja a zebraſchtaj
bamžej pod wſchelakimi wurycžemi kruch kraja po druhim, najprjedy
Romagnu, potom Marki a Umbriu. A hela wołaſche wótſiſcho: „ſława.” Tola
woſrjedź najlěpſchoho dźěła padny jomu Kavur a Napoleon pocža ſłabnycź.
A ſatan dołho pytaſche, zo by pſchihodnoho pomocnika a dźěłacźerja
namakał a namaka joho. Lanza cźehnjeſche z wojakami a kanonami na Rom a
Pius zhubi poſledni kruch ſwojoho cžaſnoho wobſedźeńſtwa. We Vatikanje
jaty ſkorži na njeſprawnoſcź cžłowjekow a na ſurowe podcźiſchcźowanjo
ſwojich ſwěrnych poddanow. Ze ſcźerpnoſcźu a z podacźom do božeje wole
njeſe horjo a pſchecźiwnoſcź a zepjerajo ſo na ſwoju njewinowatoſcź woła
ſo k božej ſprawnoſcźi a widźi ſo bližace ſudźenjo bože: „Hnydom, hdyž
Knjez ſtanje, budźecźe wy powaleni a wón was ze ſtróželemi napjelni.
Waſche wopomnjecźo budźe kaž popjeł a waſch khribjet budźe ſo do błóta
zhibowacź.”

A Pius njepſcheſtawa Boha khwalicź, kaž prjedy we dobrych dnjach a joho
nadźija je we Bohu: „A hdy by Bóh mi žiwjenjo wzał, budu ſo tola na
njoho nadźijecź. Woni ſu napſchecźo mi ſtanyli, ale njemóžeja wobſtacź.
Poniženi budźeja, kaž wſchitcy prjedy nich. Kaž žitne kłoſy budźeja
porubani a wotrězani.”

Satan njemóže Piuſa pſchedobycź a dyrbi z hańbu woteńcź na ſwoje měſto.
A wěſcźe ſo na Piuſu dopjelni, ſchtož ſwjate piſmo wo Jobje praji: „Bóh
pohladowaſche z hnadu na njoho a žohnowaſche joho bóle, dyžli hdy
prjedy.”

Njezacpěj nikoho!

Bur běſche woſobnomu měſchcźanej drjewo pſchiwjezł a we joho dworje z
woza zmjetał. Pſchi tym widźeſche, zo někotſi dźěłacźerjo nowy tócžnik
zaſadźuja a ſtary do kuta cźiſnychu. Hdyž běſche bur wot měſchcźana
pjenjezy dóſtał, rjekny: „Waſchi dźěłacźerjo ſu ſtary tócžnik
wotcźiſnyli. Ja móhł jón hiſchcźe trjebacź. Schto tebi za njón žadacże?”

Měſchcźanſki knjez rjekny: „Wzmi ſebi jón darmo: nam ſo wón tola na
pucźu wala.”

Bur: „Ja ſo wam dźakuju. Budźe=li móžno, chcu wam tež něſchto k woli
ſcžinicź.”

„Schto? mi něſchto k woli ſcžinicź? Schto ty tola do ſo dźeržiſch! Hdyž
ja koho trjebam, móžu jomu tež zapłacźicź!”

Bur tykny ſwoju móſchnicžku do zaka, pokłoni ſo a rjekny pſchi
woteńdźenju: „Njemějcźe mi za zło, hdyž wam něſchto k woli ſcžinicź
ſlubich. Myſlach pſchi tym na pſchiſłowo: „Žiwi ſo zaſy zetkaja.”

Na to połoži ſebi tócžnik na wóz a jědźeſche ze ſwojim konikom pomału
domoj. Hdyž běſche doma ſwojej žonje wſchitko wupowjedał, rjekny wona:
„Ty mějeſche prawje, ale njetrjebaſche to wuprajicź. Tajcy ludźo to
njerady ſłyſcha. Ja ſłužach we měſcźe pola bohatych ludźi. Cźi ſo
napſchecźo mi zadźeržachu, hako bych ja jeno pół cžłowjeka była. Ja jim
njejſym ženje nicžo napſchecźo prajiła, ale ſym wſchitko ſcźerpnje
znjeſła. Pſchez wěru rozwucžena wjedźach, ſo ſym po božim znamjenju a
podobnoſcźi ſtworjena a zo we cyrkwi a kraleſtwje božim mjenje prawa
nimam, dyžli najwoſobniſchi zemjan. Po běſche mój tróſcht, a tohodla
mjelcžach.”

Hdyž bur na ſtarym tócžniku něſchto tocžeſche, pomyſli ſebi kóždy krócź
na bohatoho měſchcźana a měnjeſche pſchi ſebi, zo by jomu tola rady
něſchto k woli ſcžinił.

Junu njedźelu popołdnju dźěſche bur k nyſchporu. Z nazdala hižom
widźeſche knjejſki wóz. Konjej běſchtaj ſo ſpłóſchiłoj, pohoncž bě z
woza padnył a knjez we wozu wołaſche žałoſtnje po pomocy. Bur ſpózna we
nim tamnoho měſchcźana. Khětſe hrabny kolik a zaſkocži z nim konjomaj
pucź, pſchimny jej ze ſylnymaj rukomaj za wuzdu, a zawoła na
wuſtróženoho knjeza: „Njebojcźe ſo; ſchtož ſym zapſchimnył, to ja
dźeržu.” Knjez wulěze z woza, a chcyſche burej móſcheń pjenjez dacź. Tón
pak ſo podźakowa, prajicy: „Widźicźe! Žiwi ſo zaſy zetkaja! Nětko ſym
wam wotpłacźił tócžnik, kiž ſcźe mi darili.”

Nuzna kſchcźeńca.

Pſched někotrymi lětami ſta ſo, zo běſche w měſcźe Metz židowſka holcžka
Eſther kſcheſcźanſkej wucžbje pſchitomna. Knjez faraŕ wucžeſche dźěcźi,
kak je kſchcźeńca k zbóžnoſcźi nuzna. Eſther běſche jara kedźbnje na
joho ſłowa poſłuchała. Po wucžbje pſchiběžachu kſcheſcźanſke towarſchki
k židowcy a wopraſchachu ſo ju, hacž ſo njecha kſchcźicź dacź? Eſther
žadaſche ſebi kſchcźeńcu. Towarſchki běžachu k fararjej, a proſchachn
joho, zo by Eſtheru rozwucžił a wukſchcźił. Tón jim zjewi, zo to bjez
dowolnoſcźe holcžcyneju ſtarſcheju cžinicź njemóže. Pſchi tym je
napominaſche, zo bychu ſo za holcžku modliłe. Towarſchki dźěchu z
Eſtheru k jeje ſtarſchimaj a proſchachu ſtarſcheju wo tule dowolnoſcź.
Starſchej to njedowoliſchtaj.

Eſther a jeje towarſchki ſo zrudźichu. Tola jena z towarſchkow
wjedźeſche radu a prajeſche: „Njeje dha nas knjez faraŕ wucžił, zo ſmě
we nuzy ſchtóžkuli kſchcźicź? Tudy je nuznoſcź: židowcyna duſcha je we
najwjetſchim ſtraſche, faraŕ njeſmě ju bjez dowolnoſcźe kſchcźicź a
ſtarſchej njedataj dowolnoſcź. Nam to zakazane njeje.”

Wopraſcha ſo Eſtheru, hacž chce wot njeje kſchcźena bycź? Eſtherje
běſche to prawje.

Towarſchki rozwucžowachu Eſtheru pod ſwjatym kſchižom njedaloko cyrkwje,
hdźež ſo ſkradźu ſkhadźowachu. Nichtó nicžo wo tym njepytny. Hdyž
měnjachu, zo je Eſther we wěrje doſcź rozwucžena, poſtajichu dźeń
kſchcźeṅcy.

Hdyž běchu ſo na poſtajenym dnju w cyrkwi zhromadźiłe, dopomnichu ſo, zo
dyrbi, je=li móžno, něchtó mužſki kſchcźicź. Jena z holcžkow běžeſche po
ſwojoho bratra. Tón najprjedy nicžo z tym měcź njechaſche. Skóncžnje
daſche ſo nawabicź a dźěſche ſobu a wukſchcźi holcžku na měnjenjo a po
waſchnju cyrkwje.

Tſi dny pozdźiſcho ſkhorje młoda kſcheſcźanka ſtraſchnje a dźěcźi běchu
we wulkim ſtraſche. Wupowjedachu knjezej fararjej, ſchto ſu cžiniłe.
Faraŕ měnjeſche, zo je najlěpje, hdyž ze ſtarſchimaj porycži. Mjez tym
Eſther wumrje. Faraŕ dźěſche k ſtarſchimaj a prajeſche, ſchto je ſo
ſtało a zo je jeju holcžka hako kſcheſcźanka wumrjeła. Proſcheſche, zo
by ſo Eſther po kſcheſcźanſkim waſchnju hrjebała. Skóncžnje ſtarſchej do
toho zwoliſchtaj.

Někotre dny po pohrjebje pſchińdźeſchtaj tež ſtarſchej k knjezej
fararjej a proſcheſchtaj wo rozwucženjo a kſchcźeṅcu. Njeje kſchcźena
dźowka tule hnadu ſtarſchimaj we njebjeſach wuproſyła? ♣P. T.♠

Jaudźel pěſtoń.

Běſche horcy dźeń w lěcźu. Słónco wyſoko na njebjeſach ſtejeſche a ſwoje
palate pruhi runje na zemju ſcźeleſche. Žane liſcźicžko ſo we wětſiku
njehibuy. Mucžny wot pucźa, hłódny a lacžny dźěſche pobožny muž pomału
po pucźu. Njedaloko pucźa žnjeńcojo na polu dźěłachu, hako by jich
horcota njepſchimała. Muž jim khwilu pſchihladowaſche a njemóžeſche
zapſchijecź, kak móžeja w tajkej horcocźe dźěłacź. Poſtrowiwſchi jich
prajeſche jim: „Moji lubi ludźo! mi je was žel, zo dyrbicźe w tajkej
horcocźe tak cźežcy dźěłacź.”

„Ach, wotmłowi jedyn, tak horco a wobcźežno to njeje, kaž ſo wam zda. Z
cžaſami wokſchewuje nas khłȯdny wětſicžk, a to dawa nowu móc. A cžłowjek
je k dźěłu ſtworjeny, kaž ptacžk k lětanju. Dokelž Bóh chce, zo dyrbimy
ſebi we pocźe ſwojoho woblicža ſwój khlěb zaſłužecź, dha dźěłamy z
luboſcźe k njomu a dźakujemy ſo jomu, zo nam ſtrowoſcź a mocy zpožcžuje
a nas z rjanymi žnjemi žohnuje.”

A hdyž hiſchcźe na nich hladaſche, dohlada ſo, zo jandźelkojo mjez
dźěłacźerjemi khodźa a jich pót do złotych ſudobjow hromadźa a z běłymi
kſchidleſchkami khłódnoſcź na nich machaja. A muž dźěłacźerjam
prajeſche: „Zbóžni ſcźe, hdyž we tutym duchu dźěłacźe. Praju wam:
jandźeljo hromadża waſch pót a pſchihotuja wam khłódnoſcź a
wokſchewjenjo.”

Khory kóń a wjelki.

Stary kóń běſche ſkhorjeł. Wjelki to zhonichu a pſchińdźechu joho
wopytacź. Widźicy pak, zo bórzy pocźehnje, lehnychu ſo wokoło njoho a
hladachu na njoho a wón na nich. Kóń jim prajeſche: „Dźicźe wote mnje;
móhli byſchcźe ſo natyknycź; ja bjez toho dołho wjacy njebudu.” Wjelki
jomu wotmłowichu: „My runje nicžo za dźěło nimamy a je nam žel, tebje w
khoroſcźi tak ſamoho woſtajicź.”

Khromy kóń, lěni pos, pjany wotrocžk — cźahnu kubło do błóta.

Kak dołho domjacy ſkót młode noſy.

Zapocžatk. Cžas wuńdźe. konje:

48 tydż. 4 d.

abó

340 dnów

(330—349). kruwy:

40 tydź 5d.

abó

285 dnów

(240—321). wowcy, kozy:

22. tydż.

abó

154 dnów

(146—158). ſwinje:

17 tydż. 1d.

abó

120 dnów

(109—133).

1. januara 6. decbr. 12. oktbr. 3. junij 30. hapr.

6. — 11. — 17. — 8. — 5. meje

11. — 16. — 22. — 13. — 10. —

16. — 21. — 27. — 18. — 15. —

21. — 26. — 1. novbr. 23. — 20. —

26. — 31. — 6. — 28. — 25. —

31. — 5. jan. 11. — 3. julij 30. —

5. februara 10. — 16. — 8. — 4. junij

10. — 15. — 21. — 13. — 9. —

15. — 20. — 26. — 18. — 14. —

20. — 25. — 1. decbr. 23. — 19. —

25. — 30. — 6. — 28. — 24. —

2. měrca 4. febr. 11. — 2. aug. 29. —

7. — 9. — 16. — 7. — 4. julij

12. — 14. — 21. — 12. — 9. —

17. — 19. — 26. — 17. — 14. —

22. — 24. — 31. — 22. — 19. —

27. — 1. měrc 5. jan. 27. — 24. —

1. hapryla 6. — 10. — 1. ſept. 29. —

6. — 11. — 15. — 6. — 3. aug.

11. — 16. — 20. — 11. — 8. —

16. — 21. — 25. — 16. — 13. —

21. — 26. — 30. — 21. — 18. —

26. — 31. — 4. febr. 26. — 23. —

1. meje 5. hapr. 9. — 1. oktbr. 28. —

6. — 10. — 14. — 6. — 2. ſept.

11. — 15. — 19. — 11. — 7. —

16. — 20. — 24. — 16. — 12. —

21. — 25. — 1. měrc 21. — 17. —

26. — 30. — 6. — 26. — 22. —

31. — 5. meje 11. — 31. — 27. —

5. junija 10. — 16. — 5. nov. 2. oktbr.

10. — 15. — 21. — 10. — 7. —

15. — 20. — 26. — 15. — 12. —

20. — 25. — 31. — 20. — 17. —

25. — 30. — 5. hapr. 25. — 22. —

30. — 4. junij. 10. — 30. — 27. —

5. julija 9. junij 15. hapr. 5. decbr. 1. novbr.

10. — 14. — 20. — 10. — 6. —

15. — 19. — 25. — 15. — 11. —

20. — 24. — 30. — 20. — 16. —

25. — 29. — 5. meje 25. — 21. —

30. — 4. julij 10. — 30. — 26. —

4. auguſta 9. — 15. — 4. jan. 1. decbr.

9. — 14. — 20. — 9. — 6. —

14. — 19. — 25. — 14. — 11. —

19. — 24. — 30. — 19. — 16. —

24. — 29. — 4. junij 24. — 21. —

29. — 3. aug. 9. — 29. — 26. —

3. ſeptbr. 8. — 14. — 3. febr. 31. —

8. — 13. — 19. — 8. — 5. jan.

13. — 18. — 24. — 13. — 10. —

18. — 23. — 29. — 18. — 15. —

23. — 28. — 4. julij 23. — 20. —

28. — 2. ſept. 9. — 28. — 25. —

3. oktobra 7. — 14. — 5. měrc 30. —

8. — 12. — 19. — 10. — 4. febr.

13. — 17. — 24. — 15. — 9. —

18. — 22. — 29. — 20. — 14. —

23. — 27. — 3. aug. 25. — 19. —

28. — 2. okt. 8. — 30. — 24. —

2. novbr. 7. — 13. — 4. hapr. 1. měrc

7. — 12. — 18. — 9. — 6. —

12. — 17. — 23. — 14. — 11. —

17. — 22. — 28. — 19. — 16. —

22. — 27. — 2. ſept. 24. — 21. —

27. — 1. novbr. 7. — 29. — 26. —

2. decbr. 6. — 12. — 4. meje 31. —

7. — 11. — 17. — 9. — 5. hapr.

12. — 16. — 22. — 14. — 10. —

17. — 21. — 27. — 19. — 15. —

22. — 26. — 2. oktbr. 24. — 20. —

27. — 1. decbr. 7. — 29. — 25. —

31. — 5. — 11. — 2. junij 29. —

Huſycy ſydaja 28—33 dnów; kacžki 28—32 dnów; truty 26—29 dnów; kury
19—24 dnów; hołbje 17—19 dnów.

Swobodomurniſki ſud.

Duchowny, kiž běſche z Kairo do Pariza pſchiſchoł, zo by pjenjezy k
zaſtaranju póhanſkich dźěcźi hromadźił, powjeda ſcźěhowacy zatraſchny
podawk, kotryž njeknicžomnoſcź, a bjezbóžnoſcź ſkradźnych towaŕſtwow
wobſwědcžuje.

W decembru lěta 1867 pſchebywach w Parizu, zo bych za ſyroty we
ſyrotnicach we Kairje a Kartumje w Africy hromadźił. Junu běch dobre žně
měł a po wobcźežnych pucźowanjach pſchińdźech wjecžor pozdźe mucžny do
domu Jeſuitow, hdźež běch hoſpodu dóſtał. Z dźakownej wutrobu pocžach
ſwój brevir[1]⁾ ſpěwacź. Běch ſo khwilu modlił, běſche to wokoło 10.
hodźiny, kłapaſche ſo něchtó do mojich duri. Wocžiniwſchi widźach
cžłowjeka we woſobnej draſcźe, kiž ſo dwórliwje pſchede mnu pokłoni. Na
moje praſchenjo, ſchto cchce, wotmłowi mi z hładkej rycžu: „Njemějcźe za
zło, zo was tak pozdźe wobcźežuju. Proſchu, pójcźe mrějacoho wopytacź,
kotryž ſebi was žada.”

„Ale cžoho dla chce wón mje cuzbnika měcź a nježada ſebi ſwojoho
duchownoho?”

Muž wotmłowi: „Wón ſebi runje was žada. Chcecźe=li žadoſcź mrějacoho
muža dopjelnicź, dha khwatajcźe.”

Ja ſo wjacy njepraſchach, ale khwatach po ſkhodźe dele na haſu. Tu
ſtejeſche rjany wóz. Cuzy muž jón wocžini a pomhaſche mi do woza. Potom
zacžini wóz a ſyny ſo do kuta. Pſchi ſwětle dróžnych ſwěcow dohladach
ſo, zo ſu tſjo mužojo zo mnu we wozu. Pocžach wołacź a chcych z woza
wuſkocžicź. Hnydom mje jedyn za krk hrabny, a hrožeſche mi z mjecžikom,
a druhej ſo z revolverom[2]^(*)) na mnje měrjeſchtaj. Ja ſo podach a
pſchi ſebi ſo k Bohu modlach, zo by mi zbóžnu ſmjercź popſchał. Tamni mi
wocži zawjazachu a prajachu, zo ſo nicžoho bojecź njetrjebam, je=li
změrom woſtanu.

Cyły pucź ſo žanoho ſłowcžka njerycžeſche. Hdyž běchmy někotre hodźiny
jěli, zaſta wóz. Buch do wulkoho twarjenja wjedźeny, po ſkhodach horje a
dele, pſchez wjele jſtwów wodźeny. Skóncžnje wotwjazachu mi wocži. Běch
cyle ſam we wulkej, rjenje wuhotowanej jſtwi. Ale žane łožo abó khoroho
tam njewidźach. Hdyž hiſchcźe ſo ſtejo dźiwach, pozběhny ſo z dalokoho
kucźika muž we ſrěnich lětach, cžerſtwy a ſtrowy, z cžornymi włoſami.
Njeznajach joho. Wón mje pſchecźelnje poſtrowi a proſcheſche mje, zo
bych ſo zboka njoho ſynył. Powjedach jomu, zo ſym k mrějacomu žadany,
ale tudy nichtó tajki njeje.

Z boloſtnym poſměwknjenjom muž prajeſche: „Tomu je tak, kaž je ſo wam
prajiło. Ja ſym drje na cźěle cyle ſtrowy, ale za hodźinu dyrbju
wumrjecź. Proſchu, pſchihotujcźe mje na dobru, kſcheſcźanſku ſmjercź.”

Wuznach, zo njezapſchiju, kak dyrbjał wón za hodźinu wumrjecź. Wón mi
měrnje wotmłowi: „Chcu wam to z krótka rozeſtajecź. Pſchiſłuſcham
ſkradźnomu towaŕſtwej a mějach we tymſamym wyſoke zaſtojnſtwo. Pſchez 28
lět ſym ze ſwojej mocu a nahladnoſcźu tutomu towaŕſtwej ſłužił. Njedawno
bu mi porucžene, zo dyrbju bohatoho a pobožnoho prälatu ſkóncowacź. Ja
ſo jim zapoẇdźich, hacž runje wjedźach, zo budźe moja njepoſłuſchnoſcź
po wuſtawkach naſchoho towaŕſtwa ze ſmjercźu khoſtana. Nětko ſym hižon k
ſmjercźi wotſudźeny: za hodźinu dyrbju wumrjecź. — Pſchi zaſtupje do
tutoho towaŕſtwa žadachu wote mnje pſchiſahu, zo ženje, tež na ſmjertnym
łožu nic, njecham duchownu pomoc měſchnikow pytacź. Ja jim njejſym na to
pſchiſahał. Mojich zaſłužbow dla, kiž mějach wo towaŕſtwo, ſu moju
próſtwu dopjelnili a mi měſchnika wobſtarali, a to was cuzbnika, zo ſo
towaŕſtwo nicžoho bojecź njetrjebało.”

Wopraſchach ſo, na kajke waſchnjo budźe kóncowany? Wón wotmłowi: „My
mamy woſebite waſchnjo morjenja, kiž ſpěſchnje ſkóncuje a žane
wobſchkodźenjo cźěła njepokazuje. Ja ſam ſym na tele waſchnjo wjacy hacž
półſta ſobuſtawow naſchoho towaŕſtwa morił abó moricź dał, hdyž běchu
naſche wuſtawki pſcheſtupili. — Schtóž je wot nas k ſmjercźi wotſudźeny,
njemóže ſo k žanomu ſudnomu ſtołej wołacź, a hdyž by ſpytał cźeknycź,
njeby jomu to nicžo pomhało; pſchetož ſkradźne ſycźe naſchoho towaŕſtwa
ſu po wſchitkich krajach rozſchěrjene. — Tola nětko proſchu, ſłyſchcźe
moju ſpowjedź. Budźe dołho tracź; pſchetož moje ſwědomjo je z krjeju,
boharubjeńſtwami a ze wſchěmi złóſcźemi a hrěchami zapancane. Jeno
hodźinku cžaſa mam; tu chcu derje nałožicź.”

To prajicy, klakny ſo zboka mje. Ja k njebju pohladnych a zdychowach z
tajkej nutrnoſcżu, kaž hiſchcźe ženje we ſwojim žiwjenju, k Wótcej
ſmilnoſcźe, zo chcył wutrobu wbohoho hrėſchnika rozjaſnicź a z wěrnej
želnoſcźu napjelnicź. Hodźina drje běſche ſo minyła, hdyž ſo durje
wotewrichu. Někotſi mužojo zaſtupichu a chcychu wbohi wopor k ſmjercźi
wotwjeſcź. Dokelž ſpowjedź hiſchcźe dokonjana njeběſche, proſcheſche
hiſchcźe wo poł hodźiny cžaſa. Njechachu nicžo pſchizwolicź; tola na
moje próſtwy pſchidachu jomu dwacycźi minutow. Muž dokonja ſpowjedź wo
cyłym žiwjenju a dóſta ze želnoſcźiwej a tola zwjeſelenej wutrobu
měſchniſke wotwjazanjo. Wón moju ruku koſcheſche a ze ſylzami womacža.
Swjate woprawjenjo jomu njemóžach dacź, dokelž běch na to pſchi
khwatanju zabył. Za to dach jomu powoſtanku ſwjatoho kſchiža, kiž
pſchecy pſchi ſebi noſchach, a napominach joho, zo by ſwoju cyłu nadźiju
na toho ſtajił, kotryž je na tymle drjewje ſwět wumožił a w mrěcżu
pokutnomu mordarjej wodał.

Wón koſcheſche ſwjatu powoſtanku pobožnje a ſkhowa ju na wutrobje. Hdyž
ſo joho wopraſchach, hacž nicžo k wobſtaranju nima, proſcheſche mje, zo
bych joho žonje a pobožnymaj dźowkomaj, z kotrychž běſche jedna knježna
w klóſchtrje najſwjecźiſcheje wutroby Jězuſoweje, z poſtrowjenjom
wozjewił, zo je z Bohom wujednany ze ſwěta wuſtupił. Zo by ſo
pſchibuznym wſchón dwěl wotewzał, dach jomu zapiſnu knižku, do kotrejež
wón napiſa: „Luba Klotilda! We wokamiknjenju, hdźež ſym na tym, ſwět
wopuſchcźicź, proſchu tebje wo wodacźo dla boloſcźe, kotruž změjeſch,
hdyž wo mojej zatraſchnej ſmjercźi zhoniſch. Poſtroẇ mojej lubej dźěſcźi
a wozjeẇ jimaj wjeſołu powjeſcź, zo z Bohom wujednany do ſmjercźe du a z
dowěru wocžakuju, zo was wſchěch we njebjeſach zaſy wohladam. Spěwajcźe
pilnje za moju khudu duſchu, zo by wotpocžink namakała. Waſch Theodor.”

Z dźaknym pohladnjenjom da mi knižku naſpjet a proſcheſche, zo bych joho
hiſchcźe wjacy tróſchtował. Lědym běch to zapocžał, ſtupichu ſchtyrjo
mužojo do jſtwy a hrabnychu wotſudźenoho. Ja ſkocžich ſrjedźa mjez nich
a proſchach, zo chcyli jomu joho žony a dźěcźi dla žiwjenjo woſtajicź.
Woni na mnje njepoſłuchachu, ale z wuſměſchenjom a hanjenjom mje ſtronu
ſtorcžichu. Ja pſched nimi na kolena padźech a poſkicźowach jim ſwoje
žiwjenjo za wotſudźenoho. Ale nicžo njepomhaſche. Wón bu zwjazany a z
durjemi wuwjedźeny. Na prozy ſo wón hiſchcźe ke mni wobrocźi a prajeſche
z hłoſom najhłubſcheje boloſcźe: „Bože mje, wyſokodoſtojny wótcže! Bóh
wam zapłacź, ſchtož ſcźe na mni cžinił. Spomńcźe na mnje we ſwojich
pacźerjach, woſebje na božej mſchi.”

Durje ſo zawrjechu a krocžele ſo zdalowachu. Klaknych ſo a proſchach
Boha wo hnadu a ſmilnoſcź za duſchu wotſudźenoho. Zatraſchna hrózba
běſche mje wobjała; pót ſo po mni lijeſche. —

Skóncžnje ſo durje wotamknychu. Cžłowjek z krawymaj rukomaj zaſtupi a za
nim tſjo druzy, a wobſtupichu mje. Wupſcheſtrjech ſwojej rucy — woni mi
wocži zawjazachu. Hdyž běchu mje zaſy po wjele jſtwach pſchewjedli,
wotwjazachu mi wocži a běch we pyſchnej jſtwi, hdźež ſo wulke towaŕſtwo
mužſkich a žónſkich zabawjeſche. Poſkicźichu mi něſchto k jědźi a k
picźu. Njewzach nicžo, ale proſchach, zo ſměł woteńcź. Zawjazachu mi
zaſy wocži a po ſkhodach wjedźechu mje z domu do woza.

Někotre hodźiny běchmy jěli, hdyž wóz zaſta a pohoncž mje z woza
wuzběhny a mje na něſchto twjerde ſadźi. Schto ſo mi ſtanje? Njewěrjach
ſebi, ſo hibnycź a wocžakowach we kóždym wokamiku ſwoju ſmjercź. Hodźinu
běch takle we ſmjertnym ſtraſche. Skóncžnje ztorhnych rubiſchko z
wocžow, a hlej běſche rano, ja běch ſam a we zahrodźe.

Wot zahrodnika zhonich, zo ſym tſi hodźiny wot Pariza zdaleny.... Ze
zahrodnikom wjezech ſo do Pariza. Cyły dźeń woſtachu moje myſle pſchi
zatraſchnym podawku zańdźeneje nocy. Na zajtra dźěch do cyrkwicžki
klóſchtra knježnow najſwjecźiſcheje wutroby Jězuſoweje, zo bych božu
mſchu za ſkóncowanoho dźeržał. K joho dźowcy njewěrjach ſebi hicź.

Na zajtra pſchi cžitanju nowinow złožiſchtaj ſo mojej wocži na zapis
tych, kiž ſu pſchez njezbožo wo žiwjenjo pſchiſchli. Pſchecžitach jich
wopiſanjo, ale nihdźe njewidźach podobnoſcź z tym, kotrohož běchu
ſwobodomurnikojo morili. Stanych a dźěch do cźělnoho domu, hdźež morwych
wuſtajeja. Tam ſo dohladach na ſuknju a kaſchcźik z powoſtankami, kiž na
ſcźěnje wiſachu. Spóznach woboje a namakach tež cźěło, kotrež pytach.
Wobkedźbowaŕ mi prajeſche, zo ſu tele cźěło z rěki wucźahnyli; najſkerje
je ſebi žiwjenjo wzał. Ja nicžo njeprajach.

Na zajtra dźěch zaſy do tamneje cyrkwicžki božu mſchu dźeržecź. Po božej
mſchi powoła mje jedna z knježnow k ſebi a proſcheſche, zo bych za jeje
njezbožownoho nana božu mſchu dźeržał.

Wopraſchach ſo, ſchto je ſo jeje nanej ſtało? Wona z wulkej boloſcźu
powjedaſche: „Sym ſwojoho nana dwójcy zhubiła, za cžas a za wěcžnoſcź.
Hdy budźiſche we božej hnadźe wumrjeł, chcyła ſo tróſchtowacź. Ale po
bjezbóžnym žiwjenju nahle wumrjecź, — ach to je zatraſchne! Ach, zo bych
duſchu ſwojoho nana wumožicź móhła, rady chcyła cžiſcź cźerpjecź hacž k
ſudnomu dnjej. Rady bych wſcho cźerpjenjo a horjo na ſo wzała, jeno zo
by ſo duſcha mojoho luboho nana wumožiła.”

„Změrujcźe ſo!” prajach, „Kſchižowany Zbóžnik je ſo nad nim we joho
poſlednej hodźinje ſmilił; waſcha modlitwa je wuſłyſchana.”

„Na tym dwěluju,” wotmłowi mi knježna. „Moj nan běſche ſobuſtaw
ſkradźnoho towaŕſtwa, kiž žanoho měſchnika k mrějacym njepuſchcźi.”

„A tola je waſch nan z Bohom wujednany ze ſwěta ſchoł.” Z tymi ſłowami
podach knježnje knižku, hdźež běſche tamny muž liſt piſał. Wona ſpózna
nanowe piſmo, koſcheſche ſłowa tutoho liſta a na kolena padnywſchi
prajeſche: „Bóh budź do wěcžnoſcźe khwaleny. Mój nan je wumoženy.”

Pólſki martraŕ.

W cžaſach pſcheſcźěhanjow dobywa cyrkej tež w naſchich cžaſach
martrarjow. Tak ſo to we Pólſkej ſtawa, hdźež ruſke zakhadźenjo
napſchecźo cyrkwi njemdrjeſche.

W zymje 1867 nadeńdźechu ruſcy wojacy pólſkoho paſtyŕſkoho hólca, kiž w
lěſu drjewo zběraſche. Wobſtupichu joho a praſchachu ſo, kajku ma wěru?
Bjez bojoſcźe prajeſche hólcžec: „Sym katholſki.”

Wojacy žadachu wot njoho, zo by ſebi kſchiž po ruſkim waſchnju (wot
prawicy k lěwicy) ſcžinił. Katholik cžini kſchiž wot lěwicy k prawicy.
Hólcžec njepoſłuchaſche, ale ſcžini kſchiž po katholſkim waſchnju.

Wyſchk hrožeſche hólcej, zo joho zatſělicź da, je=li kſchiž po
prawoſławnym waſchnju njecžini. Hroženjo hólcžeca njezatraſchi. Wzachu
joho a pſchiwjazachu ſchtomej a wojacy ſo z tſělbu na njoho měrjachu.
Hólcžec woblědny, ale khróble prajeſche modlitwu pſchi ſebi.

Wyſchk k njomu pſchiſtupi a rjekny: „Katholſki pſo, njejſy wołoja hódny,
kiž bychu wojacy twoje dla roztſěleli. Ale, wobwjeſycź cźe dam, je=li ſo
khěžorej a prawoſławnej cyrkwi pſchecźiwiſch.” Daſche joho wotwjazacź a
k dubej dowjeſcź a bu jomu powjaz wokoło ſchije zadźernjeny. Wyſchk
žadaſche, zo by kſchiž po grichiſkim waſchnju cžinił. Hólcžec wotmłowi,
zo to njecžini.

Zaſy měnjeſche wyſchk: „Schkoda powjaza. Cźiſńmy khadlu do wody.”
Wjedźechu joho na hat, kiž běſche njedawno zamjerznył. Wuſlěkanoho
tyknychu joho do dźěry, kiž běchu do lodu wurubali. Hólcžec běſche hacž
pod pažu we wodźe. Wyſchk pſchiſtupi k njomu a rjekny: „Ty bjezbóžne
ſtworjenjo, chceſch nětko kſchiž tak cžinicź, kaž to khěžor porucža?”

Hólcžec njewotmłowi, ale pozběhny wocži k njebju, a zebra wſchě mocy a
ſcžini ſebi kſchiž po katholſkim waſchnju. Wyſchk zapocža z někajkim
klecźom, ale ſylny praſk zatorhny joho rycž: lód běſche ſo pſchełamał a
hólcžec a wyſchk tepiſchtaj ſo we hłubokim hacźe.

Miſchtrje, cźehń.

W měſcźe ..... běſche wobraz wuſtajeny, na kotrymž běſche rjana cyrkej.
Wokoło cyrkwje běſche dołhi a ſylny powjaz zadźernjeny. Cžłowjek we
murjeŕſkej draſcźe cźehnjeſche ze wſchěmi mocami za powjaz. Z boka pak
ſtejeſche djaboł a pſchihladowaſche kedźbnje, ſchto murjeŕ cžini.
Skóncžnje ſo djaboł murjerja wopraſcha: „Schto tola cžiniſch?”

Murjeŕ: „Dyrbju tule cyrkej wotſtronicź.”

Djaboł: „Schto, cyrkej chceſch wotſtronicź? Kak khětſe drje to
dokonjeſch?”

Murjeŕ: „Ja měnju, za tſi abo ſchtyri lěta to dokonjam.”

Djaboł: „Wjele zboža! Ja hižom pſchez woſomnacźe ſtów lět toſame dźěłam
a je njejſym dokonjał. Je=li ty to za tſi abó ſchtyri lěta dokonjeſch,
wotſtupju tebi rady ſwoje měſto.”

Móc złoho pſchiwucženja.

We Parizu běſche ſo někajki młody cžłowjek wyſokomu hracźu pſchiwucžił.
Dokelž najbóle pſchecy njezbožownje hrajeſche, běſche ſebi hižom cžaſto
wotmyſlił, zo njecha wjacy hracź. Ale w towaŕſtwje tola zaſy hrajeſche.

Na ſwoje zbožo mějeſche njezbožowny hracžk pſchecźela, kotromuž ſo
dowěri. Z nim dźěſche wjecžor na bjeſadu. Wokoło pół nocy pocžachu
někotſi hracź. Młody hracžk chcyſche ſo tež khartow pſchimacź. Joho
pſchecźel joho proſcheſche, zo by njehrał, ale domoj ſchoł. Wotradźenjo
běſche podarmo. Pſchecźel žadaſche joho liſtownju z 1200 nórtami a
woſtaji jomu jeno 200 nórtow k hracźu. Na to wotſtupi do pódlanſkeje
jſtwy, a wza wot hracžka ſlubjenjo ſobu, zo jomu dźenſa wot tamnych
tyſac nórtow nicžo dacź njetrjeba.

Dołho njetrajeſche a hracžk pſchiběža ſebi k pſchecźelej po pjenjezy.
Pſchecźel jomu nicžo njeda. Hracžk pocža ſebi je z krutym žadacź.
Pſchecźel woteńdźe. Hracžk joho za ſchiju hrabny a wołaſche: „Schibako,
moje pjenjezy ma dacż njechaſch, kiž tak nuznje trjebam?” Pſchecźel ſo
wobaraſche a powoła ſo na prjedawſche wucžinjenjo. Wſcho podarmo, hracžk
pſchecźela bóle dajeſche. Na tajku haru a wołanjo ſo ludźo zhromadźichu.
Hracžk bu do kłódy wotwjedźeny a dyrbjeſche tam 8 dnów ſedźecź, dokelž
běſche ſo policajam ſpjecżił.

We kłódźe zańdźe jomu žadoſcź za hracźom. Z jaſtwa puſchcźeny
dźakowaſche ſo pſchecźelej a ſlubi jomu, zo wot nětka wjacy hracź
njebudźe. A je ſłowo dźeržał.

Dźi z pucźa wſchomu, ſchtož k wopacžnoſcźam wabi abó pſchiležnoſcź dawa.
♣P. T.♠

Dopjelń, ſchtož dźěcźom lubiſch.

Slubjenjo, kiž dźěſcźu cžinimy, dyrbi nam hako ſwjate płacźicź. Njelub’,
ſchtož dopjelnicź njechaſch. A njezabudź ženje na to, ſchtož ſy ſlubił.
Kſcheſcźanſcy ſtarſchi! bjeŕcźe ſo na kedźbu, zo we młodych duſchach
pomyſlenjo na łžu njezbudźicźe. Dźěſcźowy pomjatk je dobry a po 40
lětach ſo hiſchcźe na to dopomni, zo je we něžnej młodoſcźi zjebane
było.

Jendźelſki general J. William Napier zetka junu na haſy pjecźlětnu
holcžku, kiž jara płakaſche. Běſche karan rozrazyła, kiž dyrbjeſche
macźeri pſchinjeſcź a njewěrjeſche ſebi domoj hicź. General zaſta a
prajeſche: „Njepłakaj, ja tebi něſchto dam, za cžož móžeſch dwaj karanaj
kupicź.” Wjeſele wupſcheſtrje holcžka ſwoju rucžku a cžakaſche na
pjenjez. General pomaſa do zaka, ale njemějeſche nicžo pſchi ſebi,
dokelž běſche ſebi móſcheń doma woſtajił. Duž rjekny: „Cžakaj, moje
dźěcźo; pſchiṅdź jutſe w tymſamym cžaſu na tele měſto a ja tebi
pſchinjeſu, ſchtož ſym tebi ſlubił.”

Doma namaka general piſmo, pſchez kotrež bu na jutſiſchi dźeń k
miniſtrej k wobjedu pſcheproſcheny. Schto nětko? Móžno njeběſche, wobaj
pucźej w tymſamym cžaſu cžinicź. Wón wobzamkny, zo chce miniſtrej
piſacź, zo je ſlubił, zo dyrbi w tutym cžaſu něhdźe druhdźe bycź. A wón
cžinjeſche tak a prajeſche pſchi ſebi: „Nihdy ſebi njebych wěrił,
wocžakowanjo małeje holcžki zjebacź. Wona běſche tak pſcheſwědcžena, zo
ja ſwoje ſłowo dźeržecź budu. A ja ſym je dźeržał.

Nabožniſtwo na komando.

Scźěhowaca ſtawiznicžka dopokazuje, kak jara móže ſo ſwětna wyſchnoſcź w
duchownych naležnoſcźach zamylicź.

Běſche pſched něhdźe 50 lětami w Kölnje podwyſchk, kiž běſche
njekatholſki a mějeſche jeno katholſkich wojakow pod ſobn.

To drje runje nicžo nowe njeje w pruſkim wójſku. Podwyſchk běſche hewak
dobry cžłowjek, drje kruty we ſłužbje, tola nic pſchez měru hruby, a
wojakow klubu a njerozomnje njepſcheſcżěhaſche. Wo katholſkim
nabožniſtwje runje tak wjele rozemjeſche, kaž kóń wo roli, kotruž woracź
pomha. Hdyž běſche ſo něhdy zaſy jutrowny cžas pſchibližił, a dyrbjachu
wojacy k ſpowjedźi a nazajtra k Božomu blidu hicź, dóſta tež naſch
podwyſchk tule porucžnoſcź za ſwojich wojakow. Tu pak njerozemjeſche
žanoho žorta: zhromadźi ſwojich muži, poda ſo z nimi do cyrkwje ſwjatoho
Pantaleona a kedźbowaſche krucźe, zo kóždy do ſpowjednoho ſtoła dźěſche.
Nazajtra rano zeſtupachu ſo wojacy zaſy, zo bychu k woprawjenju ſchli.
Tu ſtupi jedyn z rjadu a runje pſched podwyſchka, zo by pſchiſłuſchnje
prajił: „Ja njemóžu dźenſa k woprawjenju hicź, dokelž njejſym wcžora w
ſpowjedźi wotwjazanjo dóſtał.”

„Schto?” zawoła kruty knjez, „žane wotwjazanjo dóſtał? Ty drje chceſch
ſo nam wuwinycź; ale ja cźi praju, z toho nicžo njebudźe! Ty póńdźeſch
dźenſa k woprawjenju — a duž je hotowo!”

Po Božej mſchi pſchińdźe podwyſchk wjeſele k wojeŕſkomu fararjej a
wupowjeda ſwěru tutón podawk.

„Hlejcźe, knjez faraŕ, w ſłužbje njeznaju žanoho žorta. Hdyž rěka:
cžeſacź — dha ſo cžeſa, hdyž rěka: k ſpowjedźi hicź — dha ſo ſpowjeda, a
hdyž ſłužba woprawjenjo pſchikaza — ma ſo k Božomu blidu hicź! To njech
mi jedyn pſchińdźe, kiž ſwoje ſchcźětki w rjedźe nima! Tak ſej tež
wurycž njedam lubicź: „„Njejſym wotwjazanjo dóſtał!”” To móhł mi kóždy
pſchińcź. Porjad dyrbi bycź!”

Ty ſo tutomu žortnomu powjedańcžku ſmějeſch. Tola pſchekładź ſej je a
namakaſch, zo tajke waſchnjo zakhadźenja ſwobodnoſcź wěry a nabožniſtwa
mori; pſchetož runje tak derje kaž pſchikazacź, móže ſo nabožniſtwo tež
zakazacź. Bóh daj, zo by nam pſchichod wjele tajkich pſchikładow
njepſchinjeſł. ♣I. S.♠

Liſchka, za jednu nohu popadujena.

Stara liſchka běſche ſo do paſli popadnyła a to za jednu nohu.
Pſchińdźechu druhe liſchki, jeje dźěcźi a cźety, a pocžachu ju
wobžarowacź a jej porokowacź, zo je ſo tak hłupje do paſli popadnyła.
Wone prajachu: „Hdyž ſy ſo ty, tak mudra a nazhonjena, lepicź dała,
ſchto dha my młode?” A wona jim wotmłowi: „Ach moje dźěcźi a cźetki!
hłupe liſchki popadnu ſo za wſchě ſchtyri nohi, ale mudre, kaž ja, jeno
za jednu.”

Schto je najlěpſche w žiwjenju?

Ty ſnadź prajiſch: młodoſcź. Wěrno je, to je rjany cžas, hdyž ſo w
njewinowatoſcźi, bohabojoſcźi a pobožnoſcźi pſchežiwi; pſchetož połna
wjeſela a radoſcźe, bohata na rjanych nadźijach je tehdom młodoſtna
wutroba. Ale najlěpſche w žiwjenju wona tola njeje. —

Schto dha? Dobra, kruta ſtrowoſcź? O ně! Abó ſnadź wobſtajne zbožo,
wulke zamoženjo, cžeſcźowne powołanjo, wjeſołe, bjezſtaroſtne dny? Wſcho
to je dobre, ale njewěſte, a traje krótki cžas. Ale ſchto dha? Hlej,
pſched něſchto cžaſom wumrje muž, kiž běſche jara cžeſcźeny, ſtejeſche
we wyſokich zaſtojnſtwach a běſche we ſwojim žiwjenju wjele dobroho
ſkutkował. Cžaſnych kubłow mějeſche doſcź. Tón je tež wotmłowjenjo na
tamne praſchenjo pytał a płód ſwojoho pſchepytanja ſwojomu pſchecźelej
piſał. Wón praji: „Najlěpſche w žiwjenju je zbóžna ſmjercź.”

Schto ty k tomu měniſch? Wěrno je, ſmjercź wuwjedźe cžłowjeka ze
žiwjenja na zemi a ze wſchoho, ſchtož běſche we nim dobre za njoho. Ale
wona wuwjedźe joho tež ze wſchoho, ſchtož tam za njoho dobre njeběſche a
toho ſo najbóle jara wjele namaka. Wona dowjedźe cžłowjeka do žiwjenja,
hdźež nicžo njeje, ſchtož by dobre njebyło, ale wſchitko je tam dobre,
haj jara dobre, wſchitko je tam wozbožace a nima žane pomjeńſchenjo,
wobſchkodźenjo abo pſcheſtacźo, ale traje do wěcžnoſcźe. Haj, zawěrno
najlěpſche w žiwjenju je zbóžna ſmjercź. Tu ſebi pſchihotuj!

Ja móžu.

Lacžny ſtudenta w korcžmje wjele wo ſwojich wědomoſcźach a ſchto wſcho
móže, powjedaſche. Druhi hóſcź, kotromuž běſche ſo na tajke khwalenjo
poſłuchacź woſtudźiło, prajeſche: „Nětko ſmy wſcho ſłyſcheli, ſchtož wy
móžecźe, a my nic. Prajcźe nam tola tež, ſchto njemóžecźe, a ja wam za
to rukuju, zo ja to móžu.”

„Schto ja njemóžu?” prajeſche ſtudenta. „Swoju worcźiznu zapłacźicź
njemóžu, a je mi lubo, zo wy to móžecźe.”

Wſchitcy ſo ſmějachu a tamny dyrbjeſche móſchnicžku wucźahnycź. ♣I. S.♠

Schkoda ſwěcžki.

Bohata, ale pſchez měru ſkupa Wórſcha ležeſche na ſmjertnym łožu a
lutowaſche hiſchcźe. Hdyž ſuſodźina pſchińdźe a jej ſwěcžku zaſwěcźi a
do ruki poda, haſny ju Wórſcha khwatajcy, a rjekny: „Schkoda ſwěcžki. Ja
móžu po cźmje wumrjecź.” ♣I. S.♠

Kak to póńdźe?

Pſchi wuměrjenju noweje železnicy rjekny zaſtojnik burej, zo železnica
pſchez joho bróžeń póńdźe. Bur njechaſche nicžo wo tym ſłyſchecź. Hdyž
pak zaſtojnik to zaſy wobkrucźeſche, měnjeſche bur: „Moje dla. Ale to
wam praju: Njebudu tu běhacź wrota wocžinjecź, hdyž chcecźe jěcź.”

Dobra wutroba.

Faraŕ napominaſche na ſmjercź khoroho Motſa: „Motſo, ſpominaj na ſwoju
ſmjercź a wujednaj ſo ze ſwojimi njepſchecźelemi!”

Mots: „Nó, moje dla; ale Mikławſchkec Pětra chcył rady hiſchcźe junu
zmorſkacź.”

Faraŕ: „Motſo, to njeńdźe. Wſchěm dyrbiſch wodacź.”

Mots: „Nó, moje dla, hdyž dyrbi bycź, chcu jomu wodacź. Ale, Jurijo”
(tak wobrocźi ſo k ſwojomu ſynej), „ſlub mi na ruku, zo ty to z nim
wucžiniſch.” ♣I. S.♠

Porſt boži.

Wutoru pſched ſwjatkami běſche ſo w korcžmje něſchto železniſkich
dźěłacźerjow zhromadźiło. Skóncžnje zapocžachu bjezbožnu kekliju: jedyn
cžinjeſche měſchnika a wudźěleſche druhim woprawjenjo: khlěb a piwo,
Hdyž chcyſche ſo ſkóncžnje ſam woprawjecź, běſche karan hižom prózdny.
Duž wón ſmějo rjekny: „Nicžo wo to! ja ſo z Wódry napiju.” A hlej, ducy
domoj padny tutón dźěłacźeŕ do Wódry a zatepi ſo.

Hłuboka brózda — dołha ſłoma.

Wows je dróžſchi, dyžli kóń.

Byrnje ſo zapłaty hańbował, njejſy hiſchcźe knjez.

Zyma ſo praſcha: ſchto ſy w lěcźe dźěłał?

Serbſke knihi a pisma.

W nowiſchim cžaſu je ſo wjacy knihow a piſmow za katholſkich Serbow
piſało a cźiſchcźało, dyžli hdy prjedy. Serb ma nětko pſchiležnoſcż,
wjele wěcow we ſwojej macżeṙſkej rycži namakacż, kotrež ſu k ſpokojenju
ſwojich duchownych a cžaſnych potrěbnoſcźow ſpomožne. W ſcżěhowacym
zapiſku namakaſch rjanu zběrku, z kotrejež móže ſebi kóždy po ſpodobanju
wuběracź.

♣a)♠ Doſpołne pacźeŕſke knihi.

1) Dobre ſéṁo.

na pwódnu rolu. Powutźacze a modleṙſke knihe za katholſkich Serbow.
Jakub Kucźank. 1852. — 320 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacż zna 22 ½ nſl.; — 15
nſl.; — 10 nſl.

2) Hwězda.

Modlitna knižka za katholſkich kſcheſcźanow. — Handrij Ducžman. 1872. —
184 ſtronow. ♣XVI.♠ — Płacźizna 18 nſl. — 6 nſl.

3) ♣Duchowna Róžownja♠

♣swjateje Marije maćerje božeje a přecy čisteje knježny. Handrij
Dučman.♠ 1872. — 518 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacźizna: We rjanej wjazbje 2
tol. — We ſrěnjej wjazbje 1 tol. 12 nſl. 5 np. — Zeſchita 1 tol. 5 nſl.

♣b)♠ Knihi za kſcheſcźanſke rozwucženjo a pobožnoſcź.

1) Jězus, naſch wucźek, ſchkit a tróſcht we ſmjercźi. Prědowanjo wot
Pětra Ducžmana (1778). — Wudał Handrij Ducžman. 1867. — 24 ſtronow.
♣VIII.♠ — Płacżizna 15 np.

2) Jutrowna ſwěca.

Rozpomnjena wot Handrija Ducžmana. 1868. — 15 ſtronow. ♣VIII.♠ —
Płacźizna 1 nſl.

3) Róžowc

najzbóžniſcheje knježny z rozpominanjemi a modlitwami. Handrij Ducžman.
1869. — 40 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacźizna 25 np.

4) Swjaty Wótcženaſch,

wukładowany we prědowanju ſwjatoho Pětra Złotoſłownoho. Pſchełožił
Handrij Ducžman. 1870. — 8 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacźizna 3 np.

5) Pobožnoſcź na ſẇatem Skhodźe.

Z pſchidźacżom dweju Litanijow wudał Michał Hórnik. 1870. — 32 ſtronow.
♣VIII.♠ — Płacżizna 2 nſl.

6) ♣Psalmy.♠

♣Přełožił Jan Laras. Z přidaćom łaćanskich nyšpornych psalmow wudał
Michał Hórnik.♠ 1872. — 176 ſtronow. — Płacżizna 15 nſl.

7) ♣Novena,♠

♣t. j. dźewjeć dnów pobožnosć k česći zbóžnoho naroda Jězusa Khrystusa.
Spisał Michał Wałda. — Wudał Handrij Dučman.♠ 1872. — 10 ſtronow.
♣VIII.♠ Płacżizna 12 np.

8) Wěnc knježnow,

abó wobrjady a modlitwy pſchi nutswjedźenju, draſcźenju a ſtajenju
knježnow ciſterciſkoho rjada. Handrij Ducžman. 1872. — 22 ſtronow.
♣VIII.♠ — Płacżizna 2 nſl.

9) Cžeſcźowanjo najſwjecźiſcheje wutroby Jězuſoweje a najſwjecźiſchoho
ſakramenta wołtarja. Handrij Ducžman. 1872. — 14 ſtronow. ♣VIII.♠ —
Płacźizna 15 np.

10) Krótke rozwucženjo wo někotrych bratſtwach ſwjatoho ſkapulira.

♣P.♠ Arnold Werner, duchowny ciſterciſkoho rjadu we Oſſegu. 1873. — 35
ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacźizna 15 np. — Wunoſchk tuteje knižki je hako
Pětrowy pjenježk za ſwjatoho Wótca poſtajeny.

11) Smjertnicžka.

Zběrka modlitwow (a boža mſcha) za wotemrjetych kſcheſcźanow. Handrij
Ducžman. 1873. — 120 ſtronow. ♣XVI.♠ — Cžiſty wunoſchk tuteje knižki je
za cyrkej we Cžornecach abo Bacźonju. — Płacźizna 10 nſl.; — zeſchita 8
nſl.

12) Jězuſowe ſwjate rany

ſu kłoki, kotrež ſo pſchez najtwjerdſche wutroby pſchedobywaja a
najzymniſche duſche zahorjeja. — 1873. — 16 ſtronow. ♣XVI.♠ Ze
ſwjecźatkom. — Płacźizna 1 nſl.

♣c)♠ Stawizniſke knihi.

1) Žiwjenja Swjatych.

Po rjedźe cyrkwinſkich ſtawiznow ſpiſał Handrij Ducžman. 1864—1872. —
Dotal 10 zeſchiwkow (704 ſtronow). ♣VIII.♠ — Płacźizna 1 tol. 20 nſl. —
Jednotliwe zeſchiwki po 5 nſl.

2) Hnadowny wopyt

ſwjateje Marije we Philippsdorfje. Spiſał Jakub Kral. — Pſchidawk
„Powitanja a cžeſcżenja najzbóžniſcheje knježny Marije” ſpiſał Handrij
Ducžman. 1868. — 64 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacżizna 25 np.

3) Surowſtwa

napſchecźo wjeṙchowſtwu bamžow Piusa ♣VI.♠ a Piusa ♣VII.♠ — Wopiſał
Handrij Ducžman. 1870. — 28 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacźizna 1 nſl.

4) Khoſtani pſcheſcźěharjo bamžow.

Wopomnjeni wot Handrija Ducžmana. 1870. — 22 ſtronow. ♣VIII.♠ —
Płacżizna 1 nſl.

5) Biblijſke ſtawizny

ſtaroho a nowoho zakonja. Za katholſke wucžeṙnje wobdźěłał Michał
Hórnik. 1870. — 188 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacźizna 6 ½ nſl.

6) Porjedźene hwězdarſtwo, Mikławſch Kopernik.

K 400 lětnomu narodnomu dnju M. Kopernika wopiſał Michał Hórnik. 1873. —
16 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacżizna 1 nſl.

♣d)♠ Powjedancžka.

1) Sněhowka,

abó ſtawizna tſjoch kſchcźeṅcow. Pſchełožił Handrij Ducžman. 1863. — 72
ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacźizna 2 nſl.

2) Drjewjany kſchiž.

Powjedancžko za młodych a ſtarych. Pſchełožił Handrij Ducžman. 1868. —
24 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacźizna 1 nſl.

3) Muſchka ſwjatojanſka.

Powjedancžko za młodych a ſtarych. Pſchełožił Handrij Ducžman. 1869. — 8
ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacźizna 5 np.

4) Krajan.

Katholſka protyka za Hornju Łužicu na lěto 1874. — Spiſał Handrij
Ducžman. 1873. — 40 ſtronow. ♣IV.♠ — Płacźizna 25 np. — Tež ſu ſtarſche
lětniki tuteje protyki dóſtacź po 1 nſl.

5) Dwójnikaj.

Powjedancžko z wjeſnoho žiwjenja. Spiſał Handrij Ducžman. 1872. — 31
ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacźizna 15 np.

♣e)♠ Wſchelkizny.

1) ♣Pismowstwo♠

♣katholskich Serbow, (prěnja zběrka). Zestajał Handrij Dučman.♠ 1869. —
104 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacżizna 15 nſl.

2) ♣Serbske rukopisne dróbnostki.♠

♣Zezběrał Handrij Dučman.♠ 1869. — 26 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacźizna 5
nſl.

3) Pomocna knižka

k wulicženju nowych a ſtarych měrow a wahow. — Serbſki a němſki ſpiſał
Handrij Ducžman. 1871. — 72 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacżizna 3 nſl.

4) Spěwy

za ſerbſke ſchule. Wudawk za katholſke ſchule. Z nakładom ♣Maćicy
serbskeje.♠ 1873. — 48 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacźizna 2 nſl.

5) Katholſki Poſoł.

Ludowy cžaſopis. Dwójcy w měſacu. Redaktor Jurij Łuſcźanſki. 1874. —
Płacźizna za ſobuſtawy 15 nſl. (Za to tež zeſchiwk „Žiwjenja Swjatych”)
Na póſcźe 17 nſl.

Tudy pomjenowane knihi móžeja ſo pola ſpiſowarjow abó nakładnikow
tychſamych a tež w Budyſchinje, Khróſcżizach, Kulowje, Radworju,
Ralbicach, Róžeṅcże a Wotrowje na znatym měſcźe doſtacź abó wobſtaraja
ſo w najkrótſchim cžaſu.

♣29. oktobra 1873

rano w 4 hodźinach 55 minutach

je so zbóžnje ze swěta minył

J. Maj. naš kral

Jan Nepomuk Marija Józef,

w starobje 71 lět 10 měsacow 17 dnów.

Bóh daj Jomu zbóžny wotpočink!♠

♣29. oktobra 1873

je kralowanjo w našim kraju

nastupił

J. Maj. naš kral

ALBERT.

Bóh daj Jomu dołhe žiwjenjo a žohnuj Joho kralowanjo!

Bóh škituj Saksku! mytuj Serbow swěru!♠

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

[1] ⁾ „Brevir” mjenuje ſo modlitna kniha duchownych.

[2] ^(*)) „Revolver” rěka wjacyrołkojte piſtola, z kotrejž ſo wjacy
krócź za ſobu bjez woſebitoho nabijenja wutſělicź hodźi.
